Dergiler / Kadim / 2022 / Sayı: 4
Geçiş Döneminde Bir Osmanlı Payitahtı: Edirne’nin Kent Yönetimindeki Dönüşüm (18. ve 19. Yüzyıllar)
- Dergi
- Kadim
- Sayı
- 2022 · Sayı: 4
- Sayfa
- 27–38
- DOI
- —
Özet
Modern tarihyazımı Edirne’nin sosyo-mekânsal ve politik pozisyonunun 17. ve erken 18. yüzyıllarda en üst seviyeye ulaştığı konusunda fikir birliğine sahiptir. Bu dönemde, Osmanlı padişahları art arda kalıcı olarak Edirne’de ikamet ettiğinden, şehir adeta bir de facto başkent statüsü kazanmıştır. Osmanlı sultanlarının fiziki varlığı ve imparatorluk kurumları şehre 18. yüzyıl sonuna kadar mekansal ve demografik stabilite getirmişse de, Edirne 19. yüzyıl boyunca devam eden modern reformlar yoluyla ciddi değişikliklerin yaşandığı bir şehir halini almaya başlamıştır. İlaveten, yeni reformlar kent yönetimine gayrimüslimler dahil şehir sakinlerinin oransal katılımını da beraberinde getirmiştir. Osmanlı arşiv belgeleri ve Edirne şer’iyye sicillerinin temel kaynak olarak kullanıldığı bu çalışma, 19. yüzyılda gerçekleşen bu reformların Edirne gibi bir payitahtta kentsel yönetimi nasıl dönüştürdüğünü araştırmaktadır. Elinizdeki çalışma, 19. Yüzyıl Edirne’sinin, artık 18. yüzyılda kendine has kurumlarla daha otonom şekilde idare edilen payitahtıyla aynı olmadığı önerisinde bulunacaktır. Ne var ki, merkezileşme çabaların askeri, idari ve finansal meseleleri bir araya getirerek, vilayet, sancak ve kaza merkezi olan Edirne’nin Balkanlardaki önemli pozisyonunu etnik ve dini olarak daha katılımcı bir sistemin ihdas edildiği Tanzimat döneminde de muhafaza ettiği iddia edilecektir.
Abstract
Modern historiography has a consensus over Edirne’s well-established socio-spatial and political position that reached its peak during the late seventeenth and early eighteenth centuries. In this period, the city gained a de facto capital status as consecutive Ottoman sultans permanently resided in Edirne. While the physical presence of the Ottoman sultans and imperial institutions in Edirne brought about a spatial and demographic stability to the city until the late eighteenth century, Edirne witnessed major transformations through new imperial implementations throughout the nineteenth century. Furthermore, the new reforms brought about the proportional participation of city dwellers in the city’s governance, including the non-Muslims. Based on Ottoman archival sources and Muslim court registers of Edirne, the present paper investigates how the reforms of the nineteenth century transformed this “imperial city” vis-à-vis its urban governance. The paper suggests that in the nineteenth century Edirne was not the same imperial city governed in a more autonomous way in the eighteenth century anymore. However, while centralization efforts meant that military, administrative and financial responsibilities in the administration of provinces were converged, now as a provincial center, Edirne maintained its position in the Tanzimat era when a more participatory system in this ethno-religiously diverse city formed.