Tasavvufun Bir İlim Olarak İnşâ Süreci: Şer'î ve Metafizik Bir İlim Olarak Tasavvuf

Building Process of Sufism as a Science: Sufism as a Shar ī and Metaphysical Science

Özet

İslam düşüncesinde ilimler arasında daima uzlaşma ya da çatışma şeklinde tezahüreden ilişki biçimleri olmuştur. Tasavvuf ilmi, belki de tarihî gelişim süreci açısından butarz ilişkilere muhatap olan başlıca ilimdir. Tasavvuf ile diğer ilimlerin ilişkisindebelirleyici olan unsur, tasavvufun bilgi üretme yöntemi olan bir ilim olup olmadığımeselesidir. Tasavvufun bu yönü açısından tarihsel gelişimine bakıldığında iki anadönemi dikkat çekmektedir. Birinci dönemde tasavvuf, keşf ve müşâhedeye dayalı şerîbir ilim olarak tanımlanmışken, İbnül- Arabî ile başlayan ikinci dönemde keşf vemüşahedenin varlık hakkında bilgi ürettiği metafizik bir ilim olarak inşa edilmiştir.Dolayısıyla bütün dönemlerinde tasavvufun bilgiyi üreten bir ilim olup olmaması temelsorununa, iki dönemde farklı iki cevap verilmiştir. Tasavvufun şerî bir ilim olaraksunulması, fıkıh ve hadis gibi ilimlere karşı ve onların düzleminde gerçekleşmişken,tasavvufun metafizik bir ilim olarak tasavvur edilmesi, felsefe ve kelam düzlemindeoluşmuştur.

Abstract

Throughout the history thought, sciences have always undergone various relations inform of either conciliation or conflict. Sufism might be the science that is most oftensubject to such relations during its development. The decisive element for the relationbetween Sufism and other sciences is whether Sufism, which is actually a methodologyfor generating knowledge, is a science. In this respect, two historical periods within theevolution of Sufism stand out. In the first era, Sufism was defined as a sharia sciencebased on exploration and observation, whereas in the second era which began with IbnArabi, it was built as a metaphysical science where exploration and observationgenerates knowledge about being. Therefore, two eras provided two different responsesto the question on whether Sufism is a knowledge- generating science. Sufism ispresented as a sharia science with regard to and on the same basis as fiqh and hadith;while its envision as a metaphysical science grounds on philosophy and kalam.