Dağıstan Cumhuriyeti’nin Khunzakh Bölgesindeki Avarların Arapça El Yazma Eserleri

Özet

Dağıstan’ın İslamlaşma süreci Müslüman kültürün yayılmasına katkı sağladı, en önemli katkı Arap Halifeliğine bağlı olan ülkelerdeki farklı insanlar tarafın- dan meydana getirilen yazılı kültürdür. İslami kitap kültürü Dağıstan’ın her köşesine yerleşti. Bu gerçek, “ev sahibi” tarafın doğal kültürünün yüksek sevi- yede gelişmesine tanıklık etti. Bu sadece Arap-Müslüman edebiyatının akıllıca hâkim olmasına izin vermekle kalmadı, aynı zamanda, Dağıstan Arap diline, Fars diline ve Türk diline uygun bir edebi zeminin oluşmasına temel oluştur- du. Dağıstan alimleri, şairleri, ilahiyatçıları tarafından yaratılan bu zengin edebiyat, Dağıstan’ın kitap kültürünün eşsiz bir tarafını oluşturur. Khunzakh el yazmaları ve ilk basılmış kitaplarla çalışan yerel topluluklarla yapılan gö- rüşmeler olumlu sonuçlar verdi. Khunzakh bölgesi, Müslüman kültürü, eğitimi ve bilimsel düşüncenin gelişme düzeyi açısından kilit konumlardan birini işgal ediyor. Bu, Khunzakh Yaylası ülkelerinin köylerinden doğuya özgü el yazma- larının kitap koleksiyonlarının çalışması. Bu çalışma, Dağıstan halklarının ru- hani kültürünün incelenmesi için önemlidir.

Abstract

The process of Islamization of Dagestan contributed to the spread of Muslim culture, the most important part of which is the written culture created by va- rious peoples of the countries of the Arab Caliphate. Islamic book culture has penetrated all corners of Dagestan. This fact testifies to the high level of deve- lopment of the spiritual culture of the “host” side, which allowed it not only to brilliantly master the Arab-Muslim literature, but also on its basis to create the Dagestani Arabic-speaking, Persian-speaking and Turkic-speaking literature proper. The richest literature created by Dagestan scholars, poets, theologi- ans constitutes a unique fund of Dagestan’s book culture. Interviews with local communities, working with Khunzakh manuscripts and early printed books have yielded positive results. Khunzakh district occupies one of the key positi- ons in terms of the level of development of Muslim culture, education and scien- tific thought. The study of the book collections of oriental manuscripts from the villages of the Khunzakh Highlands continues. This work is important for the study of the spiritual culture of the peoples of Dagestan.