Patara'da Nero Devri Deniz Feneri ve Vespasianus Hamamı
Özet
Patara'da Nero Devri Deniz Feneri ve Vespasianus Hamamı Bu makalenin kısa şekli Türkçe «Patara Deniz Feneri. Eleştiriye Eleştiri» başlığı altında yayımlanmıştır (bk. yuk. dn. 1). O makale yayıma verildiğinde, W. Eck'in yuk. dn. 46'da verilen makalesi henüz yayımlanmamış olduğu için, buradaki «Nachtrag» kısmı adı geçen makalede yer almamıştır. Türkçe makalede, üç imzalı olarak ZPE'de (bk. yuk. s. 1) yayımlanan Patara Deniz Feneri'ne ilişkin yazıda W. Eck, S. Şahin'in daha önce yayımladığı makalelerde Patara Vespasianus hamamı ile ilgili görüşlerini eleştirmektedir. Eck daha önceleri kaleme aldığı makalelerinde, adı geçen hamamın yapı yazıtındaki 3,5 satırlık antik çağ silintilerini, Nero'nun uğradığı damnatio mamoriae ile ilişkilendirerek, bu silme olayının yazıtta adı geçen eyalet valisi Sextus Marcius Priscus tarafından 69 yılı başında (Vespasianus'un rakiplerini bertaraf ederek iktidara gelmesini müteakip) bizzat gerçekleştirildiği, dolayısıyla silinti yerinde aslında Nero'nun isim ve unvanlarının durmuş olduğunu, Vespasianus iktidara gelince de, onun ismini valiye sildirterek yerine kendi ismini yazdırdığını iddia etmiştir. Bu fikrinde, yukarıda verilen Deniz Feneri makalesinde de ısrar eden Eck'e karşı Şahin beş maddelik gerekçe göstererek gerek hamamın gerekse yapı yazıtının tipik bir Vespasianus eseri olduğu fikrini ileri sürmektedir. Şahin, kısa bir süre önce yayımlamış olduğu Patara Delikkemer basınçlı su kemeri yazıtı üzerinde Eck tarafından yukarıda verilen makalede yaptığı düzeltmeleri filolojik ve tarihi gerekçelere dayanarak reddetmektedir. Suyolunda deprem sonucu meydana gelen hasar yüzünden kentte akar suyun kesilmiş olmasına ilişkin yazıtta verilmiş olan rakamı Eck, hiçbir gerekçe göstermeksizin Lamda (30) yerine Delta (4) olarak okumak istemekte, bunu da açıklamasında okuyucuyu yanıltıcı bir şekilde tamirat süresi olarak vermektedir. Halbuki rakam kentin kaynak suyundan mahrum kaldığı süreyle ilgilidir. Şahin, Eck'in bu tür manipülasyonlara sık sık başvurduğuna örnekler vererek değindikten sonra, gerekçelerini göstererek, yazıtta verilen rakamın Lambda, yani 30 olduğunu savunmaktadır. Yazıtın 8./9. Satırlarında Şahin tarafından μηδεμιᾶ[Ï‚] ΚΑΤΑÎΛΡΑ á¼Ï€Î¹Î³Ïα[φ]ῆς γενομÎνης şeklinde bırakılan, Eck tarafından ise μηδεμιᾶς κατ᾽ ἄνδÏα á¼Ï€Î¹Î³Ïαφῆς γενομÎνης şeklinde anlaşılmak istenen kısım filolojik ve özellikle tarihi açıdan ele alınarak irdelenmekte, ilgili cümlenin Eck'in verdiği şekilde anlaşılmasının gerek tarihi gerekse filolojik açılardan mümkün olamayacağı belirtilmektedir. Makalenin sonuç kısmında, Eck ve diğer iki kişi tarafından yayımlanan Deniz Feneri yazıtın fotomontajında ve yazıt içeriğinde de küçük düzeltmeler yapılmaktadır. Eck, Şahin tarafından yukarıda dn. 2'de verilen «Kaiserbauten und Kaiserehrungen in Patara» başlıklı makalesinden hareketle, Patara hamam yazıtı konusunu ZPE'nin yuk. dn. 46'da verilen sayısında yeniden ele alarak ve hemen tamamı konunun özüyle ilgili olmayan savlarla dolu bir makale daha yayımlamıştır. Keza bu makalesinde de Eck, rencide edici bir üslupla Şahin'i eleştirmekte, söz konusu yazıttaki silintide Nero'nun isminin silindiğinde, Vespasianus'un isminin de bizzat silinen yer üzerine yazıldığında ısrara etmekte ve kendisine kazı başkanlığınca verilen yazılı arşitravdan alınmış resimleri de tezinin ispat malzemesi olarak sunmaktadır. Şahin ise, yukarda kaleme aldığı makaleye bu kez bir «Ek» («Nachtrag») yaparak, görüşlerini bir kez daha yineleyerek somutlaştırmaktadır. Bu amaçla Şahin Eck'e, cevaplaması ve böylce tezini kanıtlayabilmesi için sekiz soru yöneltmektedir: a) Eyalet valisi Priscus, hamam yazıtından Nero'nun ismini silmek için neden Vespasianus'un iktidara gelmesini beklemiş ve bu işi neden örneğin Galba ya da Vitellius'un 68/69 yılları arasında iktidara geldikleri sırada yapmamıştır ? b) Priscus, Vespasianus'un ismini neden silintinin bittiği yere değil de en üste yazmış ve neden özne ile fiil arasında 3,5 satırlık bir boşluk bırakmıştır ? c) Hamam yazıtından birkaç yüz metre ötede aynı vali Nero'un emriyle bir deniz feneri inşa ettirmiş ve orada Nero'nun isim ve unvanlarının tamamını 30 cm büyüklüğündeki bronz harflerle yazdırmıştır. Soru: Priscus neden Nero'nun isim ve unvanlarını böylesine görkemli ve emperyal anlamlı bir anıt üzerinden söktürüp, yerine Vespasianus'unkini yazdırmamış da, sıradan bir hamam binasının 4,5 cm büyüklüğünde ve tamamen gösterişsiz taşra karakterli yapı yazıtından kazıtarak çıkarıp, hamamı sanki Vespasianus yaptırmış gibi göstermiş, dolayısıyla yazıt içeriğinde tahrifat yapmıştır ? d) İmparator unvanlarının bu şekilde radikal ve geleneklere aykırı olarak silindiği bir başka yazıt var mıdır ? e) Vespasianus'un ya da bir başka imparatorun, kendinden önceki bir imparator tarafından yaptırılmış bir kamu binasının yapı yazıtını – bu imparator lanetlenmiş olsa dahi - sildirerek, kendi ismini yazdırdığı bir örnek var mıdır ? Kaldı ki Vespasianus'un Roma'da kendinden önceki imparatorlar tarafından yaptırılmış, ama şu ya da bu nedenle tahribata uğramış olan kamu binalarını yeniden yaptırdıktan sonra bile, bunu kendi ismi altında değil, asıl sahibinin ismi altında hizmete soktuğu antik kaynaklardan bilinmektedir (dn. 52). Delikkemer yazıtında da durum farklı değildir; çünkü orada da Vespasianus kendinden önce eserde hizmeti geçen imparator ve valileri ismen zikrettirmiştir; f) Küçük Asya kentlerinde hamam yaptıran tek imparator (Arykanda'daki bir örnek hariç; bk. dn. 18) Vespasianus olup şimdiye kadar sadece Lykia'dan beş örnek bilinmektedir (dn. 16). Şu halde soru: Eck, Lykia'da ya da tüm Küçük Asya'da Nero tarafından yaptırılmış tek bir hamam örneği verebilir mi ? g) Kadyanda'daki hamamın yapı yazıtı Patara'daki ile büyük bir benzerlik göstermektedir (TAM II, 2 Nr. 651): Αá½Ï„οκÏÎ¬Ï„Ï‰Ï ÎšÎ±á¿–ÏƒÎ±Ï Î¦Î»Î¬Î¿Ï…Î¹Î¿Ï‚ Οá½ÎµÏƒÏ€Î±ÏƒÎ¹Î±Î½á½¸Ï‚ | Σεβαστὸς κατεσκεÏασεν
Abstract
The Neronian Lighthouse and Vespasianic Bath of PataraThe inscriptions of the Neronian lighthouse of Patara, whose publication had been overdue for quite some time, were recently published with the assistence of Eck by three editors in the ZPE (see below). The authors of this ZPE article criticise Şahin's views (see fn. 3) a) on the inscription of the baths of Patara (TAM II 2, 396) and b) on the architectural inscription from Delikkemer. The first case (a) concerns the question whether the baths of Patara are of Neronian (so argues Eck) or of Vespasianic origin (so claims Şahin). Şahin defends his view with five points in the first part of this article, thereby again rejecting Eck's position. In the second case (b) the authors of the lighthouse article try to correct the Vespasianic architectural inscription on the pressure pipe aquaeduct of Delikkemer near Patara in two places. The first correction concerns the change of the number of the month in line 7 from Λ (maintained by Şahin) to Δ (claimed by Eck e.a.). Şahin rejects this correction categorically since on the one hand the reading of Λ on the stone is correct and, on the other, this number does not directly refer to the duration of the repair work (maintained by Eck e.a.), but, as the inscription makes it quite clear, only to the period of time during which the city was cut off from running water. Şahin left open the final deciphering of the hard-to-read and therefore not readily comprehensible passage in lines 8/9 of the Delikkemer inscription and presented it as follows: μηδεμιᾶ[Ï‚] ΚΑΤΑÎΛΡΑ á¼Ï€Î¹Î³Ïα[φ]ῆς γενομÎνης. The authors of the ZPE article want to read it as meaning μηδεμιᾶς κατ᾽ ἄνδÏα á¼Ï€Î¹Î³Ïαφῆς γενομÎνης, a reading previously considered but rejected by Şahin because if thus read the passage remains incomprehensible in the overall context. In the second part (Nachtrag) of this article Şahin once more takes a position contrary to Eck's, who in a new ZPE article (see fn. 46) put the inscription of the baths of Patara up again for discussion. On the basis of the excellent photos of the architectural inscription, published by Eck, of the baths of Patara Şahin notes that the stone carrying the inscription was once clad with a slab. It should therefore be taken into consideration that the partial erasion of the architectural inscription and of the name of Vespasian in the first line may have to be seen in the context of the attachment of said cladding.