Lydia’da Hekate Kültü: Manisa Müzesi’nden Eserler
Özet
Bu makalede Manisa Müzesi’nde bulunan eserlerin ışığında Lydia’daki Hekate kültü incelenmektedir. Eserler bir katalogda bir araya getirilmiştir ve kült çerçevesinde arkeolojik ve stilistik açılardan incelenmektedir. Katalog beş bölüme ayrılmıştır: Birinci kısımda müzedeki buluntu yerleri kesin bilinen eserler; ikinci kısımda ise müzedeki buluntu yerleri bilinmeyen eserler incelenmektedir. Üçüncü kısımda müze dışındaki eserler; dördüncü kısımda sikkeler ve beşinci kısımda ise kültle ilgili olabilecek iki eser derlenmiştir. Lydia’da Hekate ile ilgili bugüne kadar sadece iki yazıt (no. 6 ve 8) ele geçmiştir. Yazıtların dışında bölgede üzerlerinde Hekateion betimli steller ve kabartmalar bulunmuştur. Yaklaşık yirmi civarındaki bu buluntular bölgede Hekate’nin varlığını açık biçimde ortaya koymaktadır. Eserlerin buluntu yerleri Philadelphia, Maionia, Satala, Thyateira, Sardis, Kollyda ve Sidas’tır. Buluntu durumuna göre Philadelphia ve Maionia’da yerel tapınaklar veya kült yerlerinin varlığından söz edilebilir. Makalede incelenen eserler tanrıçanın Lydia’nın her yerinde değil de, daha çok doğu bölgelerinde (Mysia Abbatis’in güneyi) yaygın tapınım gördüğüne işaret etmektedir. Bu sonuç Lydia’nın doğu bölgelerinin Hekate kültünün yoğun olduğu Phrygia bölgesi ile komşu olmasına ve oradan etkilenmesine bağlanmaktadır. Lydia’nın Hellenleşmiş batı bölgesinde Hekate kültünün son derece sınırlı belgelenmesi, doğu kesimlerde Hekate adıyla tapınım gören tanrıçanın, tıpkı Phrygia’da olduğu gibi, kökende yerli bir Anadolu tanrıçasının Yunanlaşmış şekli olduğunu da düşündürmektedir. Makalede tanıtılan tüm eserler olasılıkla İ. S. 2. yüzyıla ait olmalıdır.
Abstract
In the article, the cult of Hecate is examined provided by the monuments in the Manisa Museum and those related to Hecate published to date. The monuments have been compiled in a catalogue and interpreted archaeologically in terms of the cult. The catalogue is divided into 5 parts: 1. The monuments whose provenance is established, 2. The monuments whose provenance remains unknown, 3. The monuments outside the museum, 4. Coins, 5. Two other monuments that may be related to Hecate. Only two inscriptions concerning to the cult have been attested in the Lydia to date (see cat. no. 6 and 8). Apart from the inscriptions, there are Hecateia and stelai and reliefs on which the depiction of the Hecateion is found. Yet, the worship of Hecate is not particularly prevalent in the Lydia Region. Still, nearly 20 examples provide clear indication of the existence of the goddess in this region. Their find spots are Philadelphia, Maionia, Satala, Thyateira, Sardis, Kollyda and Sidas. Given their provenance, one can suggest that there were cultic places or local temples in Philadelphia and Maionia. It can be understood from the monuments addressed in this article that the goddess was not worshipped in the whole of Lydia, but only in the eastern parts of the region (south of Mysia Abbaïtis). In the article it is argued that this situation can be explained as due to the effect of the cult being very widespread in the Phrygia Region, reverberating on the adjacent area of the Lydia Region. It is also underlined that the effect of the cult was limited in the west of Lydia, since Hellenization was common here. It is possible to state that all the monuments in the article date from the 2nd century A.D.