Ege Bölgesi’ndeki Zeybek Oyununun Dionizyak ve Pyrrhik (Antik Silah Dansı) Kökenleri ve Günümüze Kalan İzleri
Özet
Verilerin tarihsel ve bölgesel olarak değerlendirildiği bu çalışma, Dionysos-Pyrrhik ve Zeybek oyun ve müziğinin aynı yerde, yani Ege Bölgesinde geliştiğini açık bir şekilde göstermektedir. Bu rastlantısal bir durum olmanın tam aksine Dionysos-Pyrrhik geleneğinin yüzyıllar içinde değişerek günümüzde zeybek ve bengi folkloru biçiminde devam ettiğinin kanıtıdır. Dionysos ve Pyrrhik kültür Batı Anadolu’da, bu değişim sürecinde Aziz Georgios, Hızır geleneğinden etkilenmiş, bazı Kalenderilik özelliklerini de alarak İslami, etnik yurtsever bir ambalajla yeni bir Anadolu sentezine dönüşmüştür. Zeybek geleneğinde kostüm, aksesuar, oyun veya gösteriler hiyerarşik bir düzene göre yapılmaktadır. Zeybeklerin hayatları dağlar, isyanlar, kahramanlıklar ve kendi geleneklerine özgü törenler içermektedir. Bunun sebebi ise gelenek ve ulusal gururdan ziyade, Zeybek kökeninin Dionysos-Pyrrhik geleneğine dayanmasıdır. Dionysos-Pyrrhik kökenli Zeybekler, 1922’deki Kurtuluş Savaşı’nda oynadıkları büyük katkının ardından bir kez daha toplumda meşru bir yer kazanmış, kendilerine has dans, müzik ve kostümleriyle soylu bir folklorik grup olarak kabul edilmişlerdir.
Abstract
Historical and topographical research has clearly shown that both Dionysiac-Pyrrhic and Zeybek dances and music developed in the same region, namely Aegean Turkey. This is not a coincidence, but it reflects the survival of an age-old Anatolian Dionysiac/Pyrrhic tradition throughout the centuries to the present day, and remains alive in the form of Zeybek and Bengi folklore. A process of amalgamation-syncretisation united had been able to unite the ancient local Dionysiac traditions with the customs and beliefs of a Turkish Heterodox Islamic Qalandaria Order in order to give birth to a new Anatolian synthesis which has Islamic, ethnic and patriotic features. In the Zeybek tradition the costumes, accessories, head dresses, hairstyle, everything related to design, reflects a strongly hierarchic order. The life of Zeybeks was much related to mountains, rebellion, heroism, initiation rituals, music and dance. Apparently, the reason for its persistence was not only the mere maintenance of traditional or habitual behaviour or national pride. Simply put, the cult of Dionysos and the Pyrrhic war dance traditions of Western Anatolia provided the basis for a new synthesis of different cultures, for example by adding into it the legends of St. George, the Qalandaria and Khizr. Zeybeks won an accepted place in society after their great role in the Liberation War of 1922 and are recognized as a heroic folkloric group with a special dance, music and costumes.