Anadolu’nun Tarihi ve Nümizmatiği Üzerine Yazılar 13-14
Özet
13. Abydos - İskender’in Perslere karşı sefere başladığı yerHellespontos’un Asia kıyısına konumlanmış bir Troas kenti olan Abydos (bugünkü Çanakkale), İ.S. 177/8 ile imparator Maximinus Thraks’ın hükümdarlığı (235-238) arasındaki bir zamanda oldukça ilginç bir arka yüz resmine sahip olan 5 madalyon baskısı yapmıştır. Bir tabloyu model alan bu resmin merkezinde sol elinde mızrağı olan zırhlı bir adam tasvir edilmektedir. İki başka savaşçıyla çevrelenmiş olan adam, pruvası tanrıça Athena’nın miğferli başıyla bezenmiş olan bir geminin güvertesinde ayakta durmaktadır. Ortadaki erkek figürü, muhtemelen diğer gemilerin takip etmesi amacıyla sağ elini sallamaktadır. Oldukça küçük boyutlarda ve üzerinde sadece bir savaşçının pars pro toto (bir bütünü açıklayan bütünün parçası) olarak konulduğu bir başka gemi komutanın gemisinin önünde tasvir edilmiştir. Bundan dolayı komutanın emrine itaat edildiğini düşünmeliyiz. Sikke resminin arka planında bir adamın üzerinde trompet çaldığı bir kule görünmektedir. Adam açık bir şekilde hareket için bir işaret vermektedir.Sikkedeki bu resmin yorumlanması uzun bir süredir tartışılmaktadır. Friedrich Imhoof-Blumer sikkenin Sulla ve Lucullus’un İ.Ö. 86 yılında Sestos’tan Abydos’a gitmek için Hellespontos’u geçişini betimlediği fikrini öne sürmüş, ancak sonuçta kendi önerisinden memnun kalmayarak onun doğruluğuna inanmamıştır. Ancak Imhoof-Blumer, ΛΟVΚΟVΛΛΟC olarak açık bir şekilde yanlış okunmuş sikke lejantlarının kendisine başka bir seçenek bırakmadığından emindi. 2001 yılında Italo Vecchi, Abydos madalyonları üzerindeki sahne ile Büyük İskender’in İ.S. 334 yılında Hellespontos’u geçmesini özdeşleştirmeye çalışmış, ancak Imhoof-Blumer’in yorumunu ve bu yorumdan kaynaklı sorunları tartışmamıştır. Onun yerine bu gizemli sikke resmini kendi yaptığı bu yeni yorumla açıklamanın yeterli olduğunu düşünmüştür. Bu yüzden İskender betimli Yunan ve Roma dönemi sikkeleri üzerine yazmış olduğu kitapta Carsten Dahmen’i ikna edememiştir. Dahmen, Vecchi’nin yorumunu kabul etmemiş, ancak onu reddetmeye de muvaffak olamamıştır.İskender’in Pers seferi hakkında açıkça en iyi kaynağımız olan Nikomedeia’lı Arrianus, İskender’in Sestos’tan Trakya Khersonesos’unun üst kısmına gittiğini ve Elaious’tan Asia kıyısına geçtiğini aktarmaktadır. Bu durum bizi, Vecchio’nun Abydos sikke resmiyle ilgili yaptığı açıklamayı kabul etmekten alıkoyabilir. Ancak Arrianos’un bunu naklettiği pasajının daha yakından okunması tarihçi tarafından öylesine yapılan ek bir açıklamaya dikkat çekmemizi sağlamaktadır. Arrianus, İskender’in Hellespontos’u geçişi konusunda farklı versiyonların dolaşımda olduğunu ve İskender’in Elaious’u ziyareti ve hemen ardından oradan geçiş yaptığı versiyonun çok yaygın bir şekilde tarihçiler tarafından ve ayrıca kendisi tarafından da kullanılan versiyon olduğunu belirtmektedir. Öte yandan bu, diğer versiyonların da var olduğu anlamına gelir ve bunlardan birinin tam da Abydos madalyonlarında betimlenenlerden birisi olduğu açıktır: İskender ordusuyla birlikte Sestos’tan Abydos’a giderek Hellespontos’u geçmiştir. Önce Sestos’taki limandan ayrılmış, ardından da biraz daha güneye Hero kulesine doğru yelken açmıştır. Burası Strabon’un bize aktardığı gibi, akıntının gücünün gemileri zorlayarak onları Abydos yakınındaki karşı kıyıya sürüklediği yerdir. Oraya ilk olarak İskender ayak basmış ve mızrağını Asia toprağına fırlatarak oranın kendi δορύκτητος χώρα’sı olduğunu iddia etmiştir. Hem Arrianus’un bu aktarımı hem de İskender’in geçişinin 500. yıldönümü Abydos’luları kentin bakış açısının vurgulamaya yardımcı olacak bu madalyonları basmasına sebep olmuştur.Abydos’un İskender’in Pers seferinin başlangıcıyla kurduğu tarihi bağ kentin kimliği açısından oldukça önemli bir yere sahipti. Apollonia Mordiaion ve Sagalassos gibi Makedonyalı kral ile özel bir ilişkiye sahip olduğunu iddia eden başka Küçük Asya kentleri de vardır. Özellikle Roma imparatorları İranlılara karşı sefere çıkıp kendilerini yeni İskender gibi hissettikleri zamanlarda, Abydos gibi bir kent için Büyük İskender’in dünyayı değiştiren seferinin başlangıç noktası olarak kendi rollerini vurgulaması yararlı olabilirdi. Avrupa ve Asya arasındaki sınırın Hellespontos tarafından çizilmesi geleneği bu askeri operasyonu tarihsel bir dönüm noktası olarak simgelemek için geriye kalanı ziyadesiyle yapmış olabilir. Bu yüzden Abydos madalyonları üzerindeki resim Caesar’ın Rubicon çayını, Washington’un Delaware’yi, Napolyon’un Alp’leri ve Neman Nehri’ni ya da Blücher’in Ren Nehri’ni geçişini gösteren tablolar ile doğrudan bağlantılıdır.14. Antandros – İda Dağı’nın güney eteklerinde bir kent: Vergilius’un Aineas destanındaki bir sahnenin bir sikke üzerinde resmedilmesi ve kentin koruyucu tanrıçasıAntandros, Troas’ın doğusunda İda Dağı’nın güney eteklerinde oldukça küçük bir kenttir. Kent hakkındaki edebi aktarımlar oldukça sınırlıdır ve yalnızca birkaç yazıt günümüze ulaşabilmiştir. 2001 yılında başlayan Türk kazılarının Antandros hakkındaki bilgilerimizi artırmasını umuyoruz. Öte yandan, hemen hemen hiç kullanılmamış bir belge türünü, yani kent tarafından basılan sikkeleri tartışmaya açarak kent hakkında yeni bilgiler edinebiliriz. Makalenin bu bölümünün amacı Antandros’un ve Antik Dönem’deki kimliğinin daha belirgin bir profilini oluşturmaktır.Edebi metinler tekrar tekrar kentin zengin kereste kaynaklarından ve İda Dağı’ndan indirilen keresteye dayalı gemi inşasından bahsetmektedirler. Henüz 1839 yılında Alman filolog Klausen, Antandros ve komşusu Skepsis kenti tarafından basılan ve üzerinde ağaç betimi olan bazı sikkelerin bu kentler civarında ormanların ve kerestenin bolluğunu işaret ettiğini ve bu ağacın orada yetişen bir ağaçla özdeş olması gerektiğini gözlemlemiştir. Fakat nümizmatlar ve bazı diğer bilim insanları Klausen’in bu keşfini kabul etmemişler ve bu sikkeler üzerindeki ağacı bir palmiye ile özdeşleştirmişlerdir. Friedrich Imhoof-Blumer ve Louis Robert tarafından bu yanlış yorumlamaya yapılan sonraki düzeltmeler sonuçsuz k
Abstract
13. Abydos – where Alexander started his campaign against the PersiansBetween AD 177/8 and the reign of the emperor Maximinus Thrax (235-238) the city of Abydos in the Troad (modern Çanakkale), situated on the Asian shore of the Hellespont, minted five emissions of medallions with a very interesting reverse image. In the centre of this picture, that may have used a painting as a template, an armoured man is shown with a spear in his left hand. Surrounded by two other combatants he stands on the deck of a vessel, whose stem is decorated with the helmeted head of the goddess Athena. The central male figure waves with his right hand, probably as a command to other ships to follow him. Another significantly smaller vessel, manned by a single warrior who represents the whole crew pars pro toto, is depicted in front of the commander’s ship. We may conclude that the commander’s order is obeyed. In the background of the coin image a trumpeter stands on a tower, obviously giving the signal for departure.The interpretation of this coin image has been long debated. Friedrich Imhoof-Blumer, guided by the coin legends, which were misread as ΛOVKOVΛΛΟC, considered that the coin might depict Sulla and Lucullus crossing the Hellespont from Sestos to Abydos in the year 86 BC, but he was finally unconvinced by this proposal. In 2001 Italo Vecchi, without discussing Imhoof-Blumer’s interpretation, suggested that the scene on the Abydos medallions should be interpreted as Alexander the Great crossing the Hellespont in 334 BC. His proposal was not accepted by Carsten Dahmen, who discussed the Abydos coin image in his book on Greek and Roman coins depicting Alexander, although he was unable to refute Vecchi’s interpretation.Arrian of Nikomedeia, our best source for Alexander’s campaign against the Persians, tells us that Alexander went from Sestos to the top of the Thracian Chersonesos and crossed over from Elaious to the Asian shore. This may discourage us from accepting Italo Vecchio’s explanation, but Arrian’s account includes the observation that different versions of the story of Alexander crossing the Hellespont circulated, and that the story describing the crossing from Elaious, which he followed himself, was the version most commonly adopted by Alexander’s historians. However, other traditions clearly existed, and we should conclude that one of them related the circumstances which were depicted on the Abydos medallions. According to this version Alexander and his army must have crossed the Hellespont from Sestos to Abydos. After leaving the harbour in Sestos, the expedition sailed southwards to the tower of Hero, where Strabo writes that the force of the stream directs the ships to the opposite shore near Abydos. Alexander was the first to land and threw his spear into Asian soil to claim it as his δορύκτητος χώρα (‘spear-won territory’). The people of Abydos may have decided to mint these medallions, illustrating their central role in this tradition, around/on the 500th anniversary of Alexander’s crossing, in response to the publication of Arrian’s Anabasis.Abydos’ historical link with the start of Alexander’s Persian campaign in Asia was a very important aspect of the city’s identity. Other cities of Asia Minor, including Apollonia Mordiaion and Sagalassos, also claimed a special relationship with the Macedonian king. Especially at times when Roman emperors led campaigns against the Iranians (Persians?), identifying themselves as new Alexanders, it was beneficial for a city like Abydos to accentuate its role as the point of departure for Alexander the Great’s world-changing campaign. The traditional view of the Hellespont as the border between Europe and Asia also served to define this military operation as a historic turning-point. Thus the image on the Abydos medallions should be interpreted in the same way as paintings depicting Caesar crossing the Rubicon, Washington crossing the Delaware, Blücher crossing the Rhine, or Napoleon’s traverse of the Alps and the Neman (Memel).14. Antandros, a city at the southern foothills of Mt. Ida: a coin illustrating a scene from Virgil’s Aeneid and the city’s tutelary goddessAntandros was a small town in the southern foothills of Mount Ida in the eastern part of the Troad. The literary tradition about the city is scarce, and only a few inscriptions have come down to us. We may hope that the Turkish excavations, which started in 2001, will enhance our knowledge. However, we can also gain new information about the city by bringing a nearly unexploited kind of evidence into the discussion, the city’s coins. This helps to create a sharper profile of Antandros and its identity in antiquity.Our literary sources repeatedly mention the city’s rich timber resources and ship-building based on timber brought down from Mt. Ida. The German philologist Klausen observed in 1839 that coins depicting a tree minted by Antandros and its neighbour city Skepsis, alluded to the abundance of forests and timber around these cities, and that the tree should be identified with a significant local species, Klausen’s proposal was ignored by subsequent numismatists and scholars who identified the tree as a palm. Corrections of this misinterpretation by Friedrich Imhoof-Blumer and Louis Robert have not been heeded. We know now that the vegetation of Mt. Ida contains many endemic plants, and one of the most conspicuous is Abies nordmanniana ssp. equi-trojani, the Trojan fir (Turkish fir, Kazdağı fir). Originally the species only grew in this region, but in the last decades it has been introduced to many other parts of the world, especially to northern Germany and Denmark, where hundreds of thousands of examples are grown for sale as Christmas-trees. Homer referred to this particular fir in the Iliad, as it served as a hideaway for Hypnos in the episode describing how hewas collected by Hera when she put her husband Zeus to sleep. Quintus Smyrnaios mentioned the Trojan fir in his account of