19. yüzyıla kadar Küçük Asya’daki erken dönem antika meraklıları hakkında
Özet
Bu yazı 1400 yılından 1800 yılına kadarki dönem ile, şüphesiz başka isimler de mevcut olmak üzere, antik metinlerin transkripsiyonlarını da yapmış olan 60’tan fazla Avrupalı’nın antik eserlere yönelik etkinliklerini kapsamaktadır. Hikâye ayrıca, onların malzemeyi bulan ve zaman zaman da yazıtların Küçük Asya’dan götürülmesini sağlayan aracılarını, Osmanlı tanıdıklarını, rehberlerini, köylüleri ve Yunan rahiplerini de içermektedir. Aynı zamanda, bununla bağlantılı olarak bu antika meraklıları tarafından “mermer”, antik elyazmaları, madalyonlar-sikkeler, yazılı değerli taşlar ve diğer yazılı materyallerin toplanması da konuya dahil edilmiştir. Bu malzemelerin bir kısmı Küçük Asya’dan alındığında taşıma esnasında denizde kaybolurken, bazı antik yazıtlar da hasar görmüş, Avrupa’daki savaşlar esnasında kaybolmuş ya da yok edilmiştir. Yazıtlara ilişkin en erken çalışmalar Ciriaco de Pizzicolli’nin 15. yüzyıldaki transkripsiyonları ve Pierre Belon tarafından 1546-9 yılları arasında yapılan birkaç yazıt transkripsiyonudur. Fakat Avrupalı akademisyenler Küçük Asya’daki günümüze ulaşan antik epigrafik belgelerin önemini, Agria (Eger) Piskopos’u Antonius Verantius’un Res Gestae Divi Augusti transkripsiyonu, aynı yazıtın 1555 yılında Busbecq’in Ankara’daki hizmetkârları tarafından yapılan kopyasının yayılması ve bunun 1579 yılından itibaren sürekli yayımlanması sonrasında kavramışlardır. 17. yüzyılın başlarından itibaren sayısı gittikçe artan Avrupalı antika meraklıları, büyük kısmı Troas, Ege’nin kıyı bölgeleri ve Küçük Asya’nın temel ticaret yolları boyunca görülebilen yazıtların kayıt altına alma görevini de üstlenmişlerdir. Söz konusu antik yazıtlara dair kayıtlı Osmanlı görüşlerinin çeşitliliği, yapılan transkripsiyonlar, bu yazıtların zaman zaman berat sahibi Avrupalılarca götürülmeleri; metindeki ya da metnin kontekstindeki sorun, matbu baskı ile birlikte gelen yazıt yayınında oluşan durumlar; epigrafik estampajlardan önceki yüzyıllarda transkripsiyonu gerçekleştirilen yazıtlarda görülen uydurmalar ve hatalara dair bazı örnekler dikkate alınmıştır.
Abstract
This paper covers a period of 400 years, from 1400 to 1800, and the antiquarian activities of more than 60 named Europeans, there are doubtless others, who were involved in transcribing, and at times, through their agents and Ottoman associates, guides, villagers and Greek priests, those who related the position and at times enabled the physical removal of ancient inscriptions from Asia Minor; as well as the associated antiquarian collecting of “marbles,” ancient manuscripts, medals-coins, inscribed gem-stones and other inscription bearing materials. Some of this material was lost at sea, while some ancient inscriptions brought from Asia Minor were damaged, lost or destroyed in warfare in Europe. Following Ciriaco de Pizzicolli’s transcriptions in the 15th c. and the few inscriptions transcribed by Pierre Belon in 1546-9, it seems to have been the Bishop of Agria (Eger), Antonius Verantius’s transcription of the Res Gestae Divi Augusti and the copy made by Busbecq’s servants in Ankara in 1555 which, when circulated and then published, underlined to European scholars the importance of the surviving ancient epigraphic record in Asia Minor. From the start of the 17th c. an increasing number of educated European antiquarians undertook the recording of the surviving visible inscriptions, largely in coastal regions and along the major trade routes of Asia Minor. Note is taken of the variety of recorded Ottoman views concerning these ancient inscriptions, of their transcription and, at times, their removal by European berat holders; together with some examples of the inaccuracies of the transcriptions of inscriptions that were made.