Halide Edip Adıvar’ın “Tatarcık” Romanında Sosyal/Kültürel Değişimin İzleri

Özet

Halide Edip Adıvar, erken Cumhuriyet dönemindeki toplumsal değişme ve modernleşmesorunsalını ele aldığı Tatarcık Roman’ında Batılılaşmanın getirdiği yabancılaşmayı konuetmektedir. Tatarcık romanı ilk olarak 1939 yılında Yedigün dergisinde yazı dizisi olarakyayınlanmış, 1968’den sonraki baskılarında ise sadeleştirilerek yayınlanmıştır. Bu çalışmadaTatarcık romanı, dönemin bireysel ve toplumsal değişme ile ilgili özellikleri çerçevesindeanaliz edilmekte ve nitel bir değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Bu amaçla, öncelikle HalideEdip Adıvar’ın yaşamı ve eserleri kısaca tanıtılmakta ve Tatarcık romanı genel hatlarıylaözetlenmektedir. Ardından da Tatarcık romanındaki sosyal/kültürel değişmenin izleri tartışmakonusu edilmektedir. Roman, Cumhuriyet ile birlikte değişen değer ve değer yargılarını,yaşayış tarzlarını, maddi ve manevi kabulleri ve bunlara yöneltilen bakışları edebi bir üsluplaharmanlayarak aktarmaktadır. Bu çalışmada da romandaki sosyal/kültürel değişmenin izlerimodernleşme/batılılaşma ekseninde ele alınarak gözlemlenen değişim dinamikleri, dini değerler,eğitim, kadına bakış, alafranga kültür, kültürel yozlaşma vb. temaları ile tartışılmaktadır.Romanda, ayrıca toplumsal sorunların birer aktarıcısı/taşıyıcısı görevini gören karakterlerin,modernleşmeyi biçimsel olarak kabullenenler ve içselleştirenler olarak farklılaştıklarıgözlenmiş ve karşılaşılan toplumsal sorunların kaynağında ise dönemin bir geçiş dönemiolmasından kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Tatarcık karakteri, dönemin kadınlarını doğrudantemsil etmiyor olsa da, yaşanılan değişim sürecinde adeta Doğu ve Batı’nın kültürelbir sentezi olarak somutlaşmaktadır ve bu bağlamda dönemin Batılılaşma idealinin kendisinitemsil ettiği düşünülmektedir.