ANTİK YUNAN (HELLEN)DA KOLONİLER VE BUNLARIN NİTELİKLERİ

Özet

Bu çalışma kadim Hellen kültür ve medeniyetinin geniş coğrafyalarda, kapsamlı biryayılma ve deneyim neticesinde, özel bir süreç olarak koloni inşa etme etkinliği üzerindedurmaktadır. Hellas (Yunanistan)’a ilk gelen gruplar Hint-Avrupa kökenli Yunanlarolan Akhalar (Mykenler) olup, bölgeyi işgal etmişler ve Akha konfedarasyonunukurmuşlardır. Hellas, Batı Anadolu kıyıları ve Girit Adası’nı kapsamaktaydı. AkhalarM.Ö. 2. binin ikinci yarısında kültürel ve ticari nüfuzlarını yaygınlaştırdılar.Akhalar’ınDorlar tarafından tasfiye edilmesiyle birlikte, bölgede yaygın bir siyasi otorite boşluğuoluşmuş, Dorlar ve diğer Hellen boyları da (Aioller, İonlar) oluşan bu uygun tarihizeminde Ege coğrafyasının farklı yerlerine göç etmişlerdir. Hellenlerin yaşadığıcoğrafya dağlarla ve vadilerle parçalanmış, kıyıları derin koy ve körfezlerle çevrilmiş biryapıdaydı. Bu durum yerel parçalanmışlığı ön plana çıkararak ulusal politik bir otoriteetrafında Hellen entegrasyonunu engellemiştir. Bunun sonucunda Hellen parçalanmışlığı(partikülarizması) ‘polis’ denilen, kendi coğrafi sınırları, siyasi kurumları ve yasalarıolan ‘kent-devletleri’nde tecessüm etmiştir. Yunanistan’ın coğrafya bakımından buparçalanmış durumu bu ülkenin ‘siyasal bakımdan irili ufaklı devletlere bölünmesinde’başlıca etken olduğu gibi kültürel gelişimi üzerinde de etkili olmuştur. Yunanistancoğrafyası yerel bağımsızlıkların kolayca sürdürülebildiği bir yapıdaydı.Hellenler M.Ö. 8. yy.’ın ortalarında yeni bir denizaşırı iskân etkinliğine girişmişlerdir.Bu yeni kolonizasyon hareketinin nedenlerinin başında; Hellen toplumundaki hızlınüfus artışından kaynaklanan beslenme ve geçim zorlukları, partiler arası çekişmelerindoğurduğu siyasal hoşnutsuzluklar ve bunun getirdiği siyasal nedenli göçlerin önemli rolüolmuştur. Bütün bunların sonucunda Eskiçağ tarihi literatürüne ‘Büyük KolonizasyonDönemi’ olarak geçen; Ege, Marmara, Akdeniz ve Karadeniz kıyılarında çok sayıdakoloninin kurulduğu, M.Ö. 750–550 yılları arasına ilişkin 200 yıllık bir süreç başlamıştır.En büyük koloni bölgesini Güney İtalya ve Sicilya’daki ‘Büyük Hellas’ (=Megale Hellas)oluşturuyordu. Koloni kuran merkezlerin başında ise, Batı Anadolu’daki İon kentleri(özellikle Miletos ve Phokaia) geliyordu. Gerek Akdeniz ve gerekse Karadeniz’in etrafıkolonilerle çevrilmiş ve Hellenler buralara, Eflatun’un dediği gibi, bir havuzun etrafındaoturan kurbağalar gibi yerleşmişlerdir.