Geleneksel Hakas İnançları Bağlamında Izıh

Özet

Tarih boyunca bütün toplumlarda kurban, insanın tanrıya yakınlaşmak için veya onunlabir şekilde iletişime geçmek için tercih ettiği yollardan biri olmuştur. Kurbana dair uygulamalartoplumdan topluma değişse de öz olarak aynı kalmıştır. Türklerin Müslüman olmadanönceki kurban anlayışı ve uygulaması ıdık/ızıh ile karşılanmıştır. Bu uygulama Sibirya’dameskun, Müslüman olmayan ve eski Türk inancını kısmen devam ettirmekte olan SibiryaTürkleri tarafından son zamanlara kadar devam ettirilmiştir. Izıh kurbanının bireysel olduğukadar, toplumsal yanları da vardır. Aynı zamanda her kurbanda olduğu gibi ızıh kurbanınınekonomik boyutu da incelenmeye değer niteliktedir. Bu açıdan bakıldığında, adı geçen kurbanuygulamasının son örneklerinin SSCB’de yapılmış olması, kurbanın tamamen ortadankalkmasını hızlandıran etkenlerden biri olmuştur. Özelde Hakas Türkleri, genelde ise SibiryaTürklerinin inanç sistemlerinde kurbanın ortadan kalkması, onların geleneksel inançsistemlerini de (olumsuz anlamda) büyük ölçüde etkilemiştir. Çünkü ızıhla ilgili uygulamave ritüeller inancın değişik boyutlarını da içermiş, o ortadan kalkınca içerdiği inanca ait diğerunsurlar da yok olmuştur. Bu makale, Hakas Türklerinin tanrı ve ruhlarına adanmış hayvanlarolan ızıhlarla ilgili Hakas inançları ve dini törenleri üzerinde durmaktadır. Araştırma;arşivlenmiş belgeler, saha belgeleri ve yayınlanmış verilere dayandırılmıştır. Yazar, bu inançve uygulamaların, hangi yollarla aile ve kavim yapılarına, anlambilimlerine ve işlevlerinebağlı olduğu üzerinde durmaktadır.