Sovyet Dönemİ Yaşnamelerİnİn Muhteva Özellİkmlerİ (Türkmen, Azerbaycan ve Karakalp Ak Yaşnamelerİ Örneğİnde )

Özet

Yaş destanı veya yaşname başlığını taşıyan şiirler Türk halkları şiirinde derin gelenek vekökleri olan bir şiir şeklidir. Yaşlar üzerine yazılan ve insan ömrünün değişik dönemlerini elealan yaşnamelerin ilk örneklerine Ahmed Yesevi şiirlerinde rastlıyoruz. XII-XIX. yüzyıllardabu tür şiirlerde insan hayatını özetlenmekle birlikte fani dünyanın geçici olması ve ahretdünyasına hazırlanma, iyi ameller sahibi olmaya özenme gibi konular işlenmiştir. Bu türüzerine Türk halklarının pek çok âşık ve şairi eser vermiş ve gelenek şeklini alarak insan ömrübu tür şiirlerde edebi felsefi yönleriyle işlenmiştir. XX. yüzyıla kadar devam eden bu gelenekSSCB kurulduktan sonra kaybolmaya başlamış ve Sovyet âşıkları aynı türde eser verselerde, muhtevaca yenilikler yapmak zorunda kalmışlardır. Bu bağlantıda Aşık Behmen, MollaMurt gibi aşıklar kendi şiirlerinde Sovyetlerin kurulmasını, toplumdaki değişimleri, sınıfsalmeseleleri işlemeye başladılar. Aşık şiirinin önemli şekillerinden olan yaşnameler de zamanlaiçerik değiştirdi. Yüzyıllarca süregelen gelenek, siyasal değişimlerle birlikte muhtevanın“yenilenmesi”ne neden oldu. Dönemin talebine uyarak eser veren aşıklar, biçimsel olarakgeleneği sürdürseler de, içeriksel bağlantıda yeni konulara yer vermeli oldular. >Böylece,SSCB döneminde yazılmış yaşnameler de dini özelliklerden “arındırııldı”, bunun yerineSovyetler, Komünizm, Bolşevikler övüldü. Böylece biçim olarak eski, muhtevaca yeniörnekler ortaya çıktı.