Bağdaşıklık ve Kutadgu Bilig’de Sözcük Bağdaşıklığı

Özet

Metin gelişigüzel cümleler dizisi değil, bağdaşık cümle dizilişidir. Dolayısıyla bağdaşıklık,bir cümle dizisinin metin olma niteliğini taşıması için gerekli olan temel ölçütolarak değerlendirilir. Bir ögenin söylemdeki bir başka öğeye bağlı olduğu durumları kapsadığıiçin metnin bütünselliği de çoğu zaman bağdaşıklığı ile ilgilidir. Yazının metin olmasınısağlayan, metin içi ilişkileri kuran dille ilgili özelliklerin tümüdür. Tarihi dönemmetinlerimiz içinde bu açıdan incelenmeye değer çok sayıda eser vardır. Bunlardan biride Karahanlı Türkçesinin önemli eserlerinden biri olan Kutadgu Bilig’tir. Manzum didaktikbir eser olan Kutadgu Bilig, ihtiva ettiği tarihi dönem gramer özelliklerinin yanı sıra,önemi evrensel olarak kabul görmüş olan bu üç konuyu (Til Erdemin Münin Asıgın YasınAyur; Edgülük Kılmak Ögdisin Asıgların Ayur; Bilig Ukuş Erdemin Asıgın Ayur) işleyişbiçimiyle, gelişigüzel cümleler dizisi olmaktan çıkmıştır. Eserde metinsel kurguyu veanlam örüntüsünü geliştirmede önemli olan kavramlar, sözcüksel bağdaşıklıkla yansıtılmıştır.Bu durum metindeki temel fikirlerin ortaya çıkarılmasına ve metnin bütünselliğinekatkı sağlamıştır. Bu çalışmada metinselliğin en önemli ölçütlerinde biri olan bağdaşıklıkhakkında bilgi verilmiş ve anlam örüntüsünde metinsellik ölçütleri ustaca kullanılmış bireser olan Kutadgu Bilig sözcüksel bağdaşıklık açısından incelenmiştir.