JOSE SARAMAGO’DAN ELİF ŞAFAK’A FİLİN ANL ATISAL YOLCULUĞU

Özet

Edebi metinlerin karşılaştırılması hususunda yapılan tespitler genellikle yazarın etkilenmeendişesi veya okurun bakışı açısıyla ilgilidir. Metinlerin derinlemesine karşılaştırılmasıhususunda ise teorik bir kısıtlama bulunmamakla birlikte, geçerliliği kabul edilmiş kesin biryöntem bulunmamaktadır. Ancak edebi türün niteliği bir roman ise genel olarak olay örgüsünebakılır ve bu bağlamda değerlendirme yapılır. Kristeva’nın “Her metin bir alıntılar mozaiğigibi oluşur” sözü dikkate alındığında aslında olayların ve söylemin bir etkilenme endişesiçerçevesinde gerçekleştiği görülür. Etkilenme endişesi, öykü formlarının aktarımında ya ileridüzeye taşınır ya da sadece belirli sınırlılıklar içerir. Bu bağlamda Seymour Chatman’ın yapılandırdığıöykü ve söylem haritası edebi metinlerin karşılaştırılması için önemlidir. Öyküve söylem formlarını öncelikle varlıkları ve karakterleri ardından da zamansal açıdan değerlendirdiğimizdemetnin inşa serüveni de ortaya çıkmış olur. Mark Twain’in “Beyaz Fil”örnekleminde Jose Saramago’nun “Filin Yolculuğu” ve Elif Şafak’ın “Ustam ve Ben” romanlarındakifilin anlatısal yolculuğu bu kavramlar ışığında tespit edilmeye çalışılacaktır.