Çizgiden Göste rgeye 1990’lı Yıllarda Trabzon’da Cinsiyet Halleri: Hamsi Dergisi Örneği

Özet

Doğu Karadeniz kültürünün kendine has mizah anlayışı içerisinde karikatür sanatı, çokyeni olmamakla beraber bölgenin kültürel unsurlarını yansıtmaktadır. Karikatürler göstergelerolarak okunduğunda toplumsal yapıya ilişkin veri kaynağı olarak kullanılabilir. Bu makale,1990’lı yılların başında Trabzon’da yayınlanan Hamsi dergisi üzerine göstergebilimselbir çözümleme çalışmasıdır. Cinsiyete dayalı işbölümü çerçevesinde ayrımcılığın kültürelyapıyla içselleştirildiği Doğu Karadeniz’de kadın ve erkek olma hali, Hamsi dergisindenseçilen karikatürlere yansıyan dizgelerin yan anlamlarının okunmasıyla anlamlanmıştır. Dergidecinsiyet temsillerinin yanı sıra, söz konusu yıllarda Trabzon-Sarp Sınır Kapısı arasındagöçün çizgiye yansımasını sağlayan toplumsal değişme, yabancı uyruklu kadın temsilineilişkin karikatürler üzerinden okunmuştur. Buradan hareketle çalışmanın amacı, Doğu Karadenizcinsiyet kültürü içinde oluşan tipleştirme ve etiketlemelere ilişkin söylensel dizgelerintemsil ettiği toplumsal cinsiyet göstergelerini anlamlamaktır. Zaman ve mekânın şahitliğindeoluşan toplumsal tahayyülde kadın, erkek ve yabancı uyruklu kadın olma hali, anlamlamanınkendisini belli işlevler aracılığıyla sunduğu ve göstergeler aracılığıyla inşa edildiğini belirtenRonald Barthes’in göstergebilimsel yaklaşımı kullanılarak çözümlenmiştir.