Bingöl ve Tunceli Yöresinde Yaşayan Şafii ve Alevilerde Nazar ve Uğurla İlgili İnanış ve Uygulamalar

Özet

İnsanlık var olduğundan beri varlığı, yaşamı ve doğayı anlamlandırabilmek adınabilimsel bir yaklaşım sergilerken bazen de bir türlü anlamlandıramadığı konularıgerçeklik payı olsun veya olmasın korku ve çaresizlikle doğaüstü bir güce, inancabağlayarak yorumlamıştır. Bu inanç ve yönelişte gizli güçlerden korkma, uğur, geleceğiöğrenme gibi duygu ve istemler yer alırken bunların bir kısmı dinî kaynaklarıreferans almakta, bir kısmı da doğa ve doğaüstü özelliklerden izler taşımaktadır.Söz konusu inanışlar ve uygulamalar arasında nazar ve uğur ayrı öneme sahipolup özünde birçok konuya dair önemli bilgiler barındırmaktadır. Bu kapsamdaçalışmamızda halk bilimi ve kültürel değerler bakımından nazar ve uğur ile ilgiliinanış ve uygulamaların Bingöl ve Tunceli yöresinde yaşayan Şafii ve Alevilerdekiyansımaları değerlendirilmektedir. Yazılı kaynakların yanında saha araştırmasıve derlemelerle sözlü kaynaklardan da yararlanılmaktadır. Nazar ve uğur ile ilgiliinanışlarda İslamî özelliklerle birlikte, bölgede etkin olan İslam öncesi dönemlerinfarklı inanış ve ritüelleriyle kökleri semavî dinler öncesine uzanan pagan inanışlarve atalar kültünden izler olduğu görülmektedir. Özellikle Alevilerde dikkat çekenŞamanizm, Yaresan ve Zerdüşt tesiri yanında yine hem Alevi hem de Şafiilerdeİslam diniyle birlikte Musevîlik ve Hıristiyanlık gibi diğer semavî dinlerin bazıdeğişim-dönüşümlerle de olsa yansımalarının olduğu saptanmaktadır. Günümüzdebirçok inanış ve pratik geçmiş dönemlere göre zayıflasa da yine de varlığını sürdürmektedir.