Azerbaycan Türklerinin Atasözlerine Yansıyan Toprak Olgusu

Özet

Ait olduğu toprağın, temel değer ve yargılarını, düşünce sistemlerini, din ve ahlâkanlayışlarını belli bir kalıp içinde söyleyen atasözleri, diğer Türk topluluklarındaolduğu gibi, Azerbaycan Türkleri için de önemli sözlü kültür ürünlerindendir. Bellibir kompozisyon içerisinde, akılda tutmayı kolaylaştıran edebȋ sanatlardan dafaydalanarak ortaya konulan atasözleri, çeşitli konu ve temalarda olabilmektedir.Bu bağlamda toprak, Azerbaycan Türklerinin duruş, tavır ve zihniyetlerini dışavuran özlü sözler olarak merak uyandırmaktadır. Makalede, Azerbaycan Türklerininatasözlerine yansıyan toprak olgusu üzerinde, örneklerden hareketle durularak,bu olgunun ağırlıklı olarak hangi unsurlar üzerinde yoğunlaştığı sorgulanmıştır.Atasözü örnekleri, Cәlal Bәydili (Mәmmәdov) tarafından hazırlanan Atalar Sözü,Bәhlul Abdulla’nın 2001 yılında yayımlanan Azәrbaycan Şifahi Xalԛ Әdәbiyyatıve Göksel Öztürk tarafından hazırlanan Azerbaycan Atasözleri ve Deyimleri adlıyüksek lisans tezinden alınmıştır. Çalışma ile Azerbaycan Türklerinin toprakla ilgiliatasözlerinin; yaşanılan yer (vatan) anlamı etrafında yoğunlaştığı, vatanın güzel-liği, kutsallığı, vatana sahip çıkmak gerektiği, vatandan ayrı kalma acısı, toprağaemek vermek gerektiği gibi konuları öne çıkardığı tespit edilmiştir. Bunun yanısıra toprağın, canlı bir unsur olarak algılanması, bolluk, bereket, zenginlik kaynağıolması, toprağı işlemenin gerekliliği gibi konuların vurgulandığı görülmüştür. Tespitve değerlendirmelerin, Azerbaycan Türklerinin geleneksel dünya görüşleriyleilgili bilgilerimize toprak, vatan ve emek bağlamında katkıda bulunması beklenmektedir.