FENÂ MECLİSİNDE BEKÂ BULANLAR ‐ ANADOLU'NUN AYKIRI ZÜMRELERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

THOSE WHO BECOME ETERNAL IN THE SPRITUAL ANNIHILATION SYNOD ‐ AN ANALYSIS ON THE HETERODOX GROUPS OF ANATOLIA

Özet

İslam ve Türk‐İslam devletlerindeki aykırı hareketler genellikle Heterodoks İslamşeklinde nitelendirilmiş ve bunun neticesinde bu hareketlerin temeli halk diniolgusunda aranmıştır. Her ne kadarilk dönem hareketlerini bu kavramla açıklamak kolay olsa da, öncelikle İran ve Anadolu sahasında zuhur eden ve ardından tüm İslam coğrafyasına yayılan Kalenderî, Haydarî, Abdâlân‐ı Rûm gibi bireysel hareketleri ya da Keramiyye ve Melâmiyye gibi oluşumları sadece bu basit kavramla açıklamak çok zordur. Anadolunun aykırı zümrelerinin kökeni, ilk istila ve kolonizasyon hareketlerine kadar gitmektedir. Ancak onyedinci yüzyıl ve sonrasında, özellikle merkezi baskılar sonucu, bu aykırı gruplar bir bütün haline gelerek ve birbirleri içerisinde eriyerek varlıklarını Bektâşîlik çatısı altında devam ettirebilmişlerdir.

Abstract

The heterodox movements in Islamic and Turkish‐Islamic States have been described as ʺHeterodox Islamʺ and due to this reason, the motives behind these movements have been sought in the ʺReligion of Commonsʺ phenomenon. Even though the early period of these movements can be identified with this phenomenon, the individual movements, that is, Kalenderî, Haydarî, Abdâlân‐ı Rûm or orderslike Keramiyye and Melâmiyye ,which occurred in Persia and Anatolia and then spread to all Islamic regions cannot be described with this simple concept. The root of these heterodox movements in Anatolia goes until first invasion and colonization attempts. However, after seventeenth century onwards, especially owing to central oppressions, these heterodox groups have become as one and continued their existence under the Bektâşî order.