KÜLTÜREL MİRAS‐TURİZM İKİLEMİNDEKİ TARİHİ MAHALLELERİN KİMLİK BUNALIMI VEMAHALLE SAKİNLERİNİN KARŞILAŞTIKLARI ZORLUKLAR

IDENTITY CRISIS THROUGH THE CULTURAL HERITAGETOURISM DILEMMAS OF THE HISTORICAL NEIGHBOURHOODS AND CHALLENGES THAT LOCAL COMMUNITIES ARE FACING

Özet

Günümüzde kentler, küresel rekabet anlayışı çerçevesinde serbest hale gelen yatırım ve sermaye akışını kendilerine çekebilmek için tarihi bir kimliğe sahip olan mahalleleri turistlerin tüketim alışkanlıklarına yanıt verecek şekilde yeniden inşa etmeye başlamıştır. Bu durum zamanla tarihi mahallede yaşayan insanların yerinden edilmesi ve bu şekilde sosyal tabakanın değiştirilmesi sonucuyla karşı karşıya gelinmesini kaçınılmaz kılmaktadır. Bu nedenle bu çalışmada turizm odaklı kentsel gelişme stratejileri ile soylulaştırma kavramları arasındaki ilişkiye odaklanılmış ve bu şekilde meydana gelen bir dönüşümün mahalle sakinleri üzerinde ne tür ikilemler ve gerginliklere neden olabileceği kavranmaya çalışılmıştır. Bu amaçla tarihin akışı içerisinde önemli roller üstlenen Amasya ilinin geleneksel mahalle dokusunu içeren ve halen mahalle kimliğini koruyan Sofular Mahallesi ile turizm odaklı müdahaleler ile kurgusal bir mekana dönüşmeye başlayan Hatuniye Mahallesi arasındaki fark, hem fizik mekan hemde mahalle sakinleri ve mahalledeki aktörler açısından karşılaştırılmıştır. Bu bağlamda, turizm müdahaleleri ile Hatuniye Mahallesi’nde meydana gelen fiziksel ve sosyal değişimin, bu süreçten henüz çok az etkilenmiş olan Sofular Mahallesi sakinleri tarafından nasıl değerlendirildiği de ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu nedenle her iki mahallede yapılan mekânsal analizlere ek olarak, mahalle sakinleri ile derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Elde edilen bulgulara göre Sofular Mahallesi sakinlerinin mahallelerinin, Hatuniye Mahallesi’ne benzer bir şekilde kimliğinin ve özgünlüğünün bozulacağı; ticari bir meta haline geleceği; mahallelinin yaşam tarzlarının, komşuluk ilişkilerinin ve tüketim davranışlarının değişeceği; mahallede kiraların ve gayrimenkul fiyatlarının birden bire artmasıyla mahallelinin dezavantajlı duruma düşerek yerinden edilme ile karşı karşıya kalacakları endişesiyle turizm odaklı bir gelişmeyi istemedikleri tespit edilmiştir. Sonuç olarak kültürel mirasın ve tarihi mahalle kimliğinin korunması için yerin sakinlerinin çıkarlarını çabalarının merkezine yerleştirecek bir turizm anlayışının nasıl olması gerektiği konusunda öneriler sunulmuştur.

Abstract

Nowadays the cities has begun to recreate the historical neighborhoods in a way that will respond to the consumption habits of tourists to allow free investment and capital flows to the cities which promoted within the framework of global competition. Therefore, it is inevitable to confront that the residents living in the historical neighborhood are displaced from their places and resulted in the social class transformation in long‐term process. For this reason, this study focuses on the relations between tourism‐oriented urban development strategies and gentrification concepts and attempts to understand what kind of dilemmas and tensions faced by residents after such a transformation. In this research, two neighborhoods in the city of Amasya, the Sofular neighborhood, which remains the traditional neighborhood characteristics and identity, and the Hatuniye neighborhood, which has begun to transform into an artificial space by the tourism oriented interventions, were chosen to compare differences in terms of spatial and social actors. In this context, it is aimed to demonstrate how the residents of the Sofular neighborhood, which was slightly affected by the tourism‐oriented practices, evaluated the physical and social transformations in the Hatuniye neighborhood through the tourism interventions. For this purpose, in‐depth interviews were conducted with local communities, in addition to the spatial analysis carried out in both neighborhoods. Consequently, this paper offers an alternative proposal on resident‐oriented tourism concept to preserve cultural heritage and characteristic neighborhood identity.