Osmanlı Devleti'nde şeker fabrikası kurma teşebbüsleri

Özet

19. yüzyılın başlarında Avrupa'da şeker sanayinin gelişmeye başlaması, Osmanlı Devleti'ni de harekete geçirmiş ve şeker fabrikası kurulması için bazı girişimler yapılmıştır. 1840 yılında, Arnavutköylü Dimitri Efendi, İstanbul yakınında bir şeker fabrikası kurmak için faaliyete geçmiştir. Dimitri Efendi, Rumeli ve Anadolu'da şeker pancarı yetiştirmek ve şeker üretmek için on yıllık bir imtiyaz hakkı elde etmiştir. Ancak şeker fabrikası kurma girişimi sonuçsuz kalmıştır. 1847 yılında Afyonlu Yusuf Bey, 1866 yılında Davutoğlu Karabet, 1879 yılında Fenerler imtiyazı sahibi Michel Paşa, 1891 yılında Müşir Rauf Bey tarafından şeker fabrikası kurmak için adım atılmışsa da fabrika kurulamamıştır. Çalışmamızda, başta Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğüne bağlı Osmanlı Arşivi belgeleri olmak üzere, mevcut kaynaklardan da yararlanılarak, şeker fabrikası kurmak için kimlerin teşebbüse geçtiği, fabrikaların nerelerde kurulmasının planlandığı, atılan adımların başarısız olmasında nelerin etkili olduğu gibi sorulara cevap verilmeye çalışılacaktır.

Abstract

During the beginning of the 19th century as the European sugar factories started to develop, the Ottoman Empire started attempts to establish similar factories. Dimitri Efendi from Arnavutköy, took action to establish a sugar factory near Istanbul in 1840. Dimitri Efendi was given exclusive rights to grow sugar canes and produce sugar for ten years. However, his attempts to establish a sugar factory were not successful. In 1847 Yusuf Bey from Afyon, Davutoğlu Karabet in 1866, Michel Paşa in 1879, Müşir Rauf Bey in 1891 attempted to establish sugar factories but were not successful either. This study, analyses the attempts to establish a sugar factory, the entrepreneurs, the possible places for factories and why the attempts were unsuccessful. The study will be using Ottoman Archive documents as well as other available resources.