Türkmen şehri Musul'un geç ortaçağdaki fiziki yapısı üzerine bir değerlendirme

Özet

Bilindiği gibi şehirler, insanlık tarihinin uygarlık beşikleridir. Musul'un Irak'ın kuzeyindeki dağlık bölgelere ve hatta Anadolu'daki Toros dağlarına yakın bir coğrafyada yer alması, yapı işleri başta olmak üzere pek çok alanda büyük kolaylık sağlıyordu. Musul, çok eski bir şehir olmasından dolayı birçok medeniyetin odak noktası olmuştur. Çalışmamızda incelediğimiz dönem, Türk devletlerinin Musul'da hakim olduğu bir dönemdir. Bu dönemde Musul, hayatın bütün alanlarında olduğu gibi fiziki yapı açısından da çok parlak bir dönem geçirmiştir. Ancak bu özelliklerine rağmen, hiçbir coğrafyacımız şehirdeki köprü, kanal, yol, hükümet konağı dışındaki kurumlardan, spor ve eğlence mekânlarından, hububat depoları, atölye ve fabrikalar, tabakhane, kilise ve manastırlar ile kütüphanelerden söz etmemişlerdir. Böylece bir eksiklik ortaya çıkmıştır. Musul imar faaliyetleri açısından da oldukça canlı bir kenttir. Bunu da Selçuklular ve Atabekler döneminde imar çalışmalarının yapıldığı diğer şehirlerden anlıyoruz. Bundan dolayı bu yapılar hakkında bir değerlendirme yapma olanağımız olamadı. Yine de geç Ortaçağ'da Türklerin hakim olduğu dönemdeki Musul'un fiziki yapısıyla ilgili bir tablo çizmeye çalıştık. Makalemizde, Ortaçağ coğrafyacılarının Musul hakkında sunmuş oldukları bilgileri aktardık, sonra da o bilgileri diğer tarihsel kaynak ve araştırmaların yardımı ile değerlendirmeye çalıştık.

Abstract

As known, cities are civilization cradle of histoiy of mankind. Mosul was in a close geographic that there were mountainous regions and even Toros mountains. So it made easier a lot of things firstly construction works in Mosul. Mosul became focus point because it was an older city. In this paper, period that we examined was a period that Turkish states ruled. There was a successful and brilliant period in every field and especially about physical structure. But, in spite of these facilities, none of our geographers spoke about bridges, roads, councils except from government office, sport and amusements places, cereals stores, factories, churches and monasteries, tanneries and libraries. So deficiencies appeared. And also Mosul was a lively city for buildings and a trade city. We understand this from cities that built in the period of Seljuk and Atabegs. So we haven't got a chance to do an evaluation about these buildings. In spite of everything, we tried to draw a picture about the physical structure in the period of Turks in the late middle ages. In our paper, we transferred the information that geographers in the late middle ages presented and then studied to evaluate the information with other historical sources and researches.