Evliya Çelebi' nin seyahatnamesi'nde Gaza

Özet

Seyahat ve gaza tutkusu Evliya Çelebi’de özdeşleşmiş bir duygudur. Seyahat etmek için her imkânı değerlendiren Evliya, savaşları da gezi için bir fırsat bilmiştir. Görevleri vesilesi ile çok sayıda sefere iştirak etmiş, bizzat düşmanla savaşmış ve katıldığı savaşları oldukça renkli ve akıcı bir üslupla tasvir etmiştir. Evliya’nın savaş anlatımı, Osmanlı savaş tarihi için oldukça önemli veriler sunmaktadır. Özellikle kronik ve resmi belgelerde eksik bırakılmış olan askerin ruh hali, beklentileri, motivasyonu ve gaza düşüncesi hakkında Seyahatname vazgeçilmez bir eserdir. Evliya Çelebi’nin verdiği bilgiler, Osmanlı ordusunun, Allah yolunda savaşmak şeklinde formule edilen bir gazâ ideolojisine sahip bulunduğunu göstermektedir. Yine ideolojinin meşrulaştırdığı ganimet, yağma ve askerlerin kişisel beklentilerinin, dini duygular kadar etkili bir güdüleyici olduğu anlaşılmaktadır.

Abstract

Desire of traveling and ghaza is identified with Evliya Çelebi. Taking advantage of any opportunity of traveling Evliya also found the wars a chance for traveling. By means of his duties he attended many campaigns, fought with the enemy himself and described all the wars in a very colorful way. Evliya’s narration of war reveals important data for Ottoman history of warfare. His telling of wars is particularly important in the way that he fills the gaps in the chroniclers’ description of wars and army: the psychological mood of soldiers, their expectations, motivation and ghaza thought. Evliya proves that the Ottoman army was warriors of Islam. Besides, booty and personal expectations of the soldiers were motivators for wars along with religious feelings.