İNSANLARIN EN KİBARLARINDAN: SELÇUKLULARIN BAĞDAD ŞAHNESİ BİHRÛZ EL-HÂDİM

Özet

Selçuklular, Dandanakan Savaşından sonra çok kısa bir zaman diliminde Orta Asyadan Anadoluya kadar olan geniş bir coğrafyada hâkimiyet tesis ettiler. Bu hızlı fetih ve genişleme politikasına paralel olarak merkezî bir devlet yapısı oluşturmak gayesi, Selçuklu devlet teşkilâtında birtakım değişimleri de beraberinde getirmiştir. Buna göre devletin kuruluşunda büyük yardımları görülen Türkmen beylerinin yerine gulamlıktan veya hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelen emîrler devlet idaresinde istihdam edilmeye başlandı. Sonraki dönemlerde bu şekilde yetişen ve istihdam edilen emîrler, Selçuklu devlet idaresinin her kademesinde yer aldılar. Bu çalışmamızın konusunu oluşturan Bihrûz el-Hâdim de Selçuklu devlet idaresinde hâdimlikten (hizmet sınıfından) gelip önemli görevlerde bulunmuş emîrlerden biridir. İlginç bir hayat hikâyesine sahip olan Emîr Bihrûz, işlerinde titiz ve disiplinli oluşu sayesinde Sultan Muhammed Taparın dikkatini celpetmiş ve onun döneminde ikbal basamaklarını hızla tırmanmıştır. Makalemizde Selçuklu sultanlarıyla Abbâsî halifeleri arasında aracı konumda olması dolayısıyla dönemin siyaseten en zor görevlerinden biri olan Bağdad şahneliğini yürüten Bihrûz el-Hâdimin siyasî kariyeri ve gerçekleştirdiği faaliyetler üzerinde durulacaktır.

Abstract

Within a short while after the Battle of Dandanakan, the Seljukids established their authority onwide range of area stretching from the Middle East to Anatolia. The aim of creating a centralized state apparatus in line with this rapid conquest and expansion policy brought about several transformations on Seljukid state structure. In accordance with this, instead of Turcoman beys who had a great contribution on the establishment of the state, emirs with ghulām or khādim (service sector) background began to be employed in state cadres. In subsequent periods, emirs trained and employed in this way appeared in all echelons of the state administration. The main object of this study, Bihrūz al Khadim, is one of the emirs stemming from khādim (service sector) background and taking part in significant posts in Seljukid state administration. Having an interesting life story, Emir Bihrūz attracted Sultan Muhammed Tapar thanks to his meticulous and pro-discipline manners and rapidly rose to fame during his apogee. This article will focus on the political career and activities of Bihrūz al Khādim who executed one of the most politically difficult posts of the time because of its mediatory position between the Seldjukid sultans and Abbasid caliphs shihna of Baghdad. a