İSTANBUL'DA EV İÇİ HİZMETLERİNDE İSTİHDÂM EDİLEN KUZEYBATI ANADOLULU KIZ ÇOCUKLARININ GÖÇ AĞLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME (1845-1911) 

Some Remarks on the Migration Networks of Northwestern Anatolian Girls Employed in Domestic Services in Istanbul (1845-1911)

Özet

1845-1911 tarihleri arasında, ev içi hizmetlerinde istihdâm edilen Anadolulu kız çocuklarınınOsmanlı başkenti İstanbul'a nasıl ulaştığı veya ulaştırıldığı sorusunu irdeleyen bu çalışma, kızçocuklarının İstanbul’a olan göçlerindeki dönüşüm ve devamlılıklara odaklanmaktadır. Makale,İstanbul ve çocukların yaygın olarak geldikleri Anadolu kent ve kasabalarının mahkemekayıtlarına, devlet memurları arasındaki yazışmalara ve dönemin gazete ve dergilerinedayanmaktadır. İstanbul’a çalışmaya gelen taşralı kız çocuklarının sayısı, 19. yüzyıl boyuncaartmış; bu artış kızların kente geliş mekanizmalarının çeşitlenmesine yol açmıştı. 1880’lere değin,Anadolulu kız çocuklarının ev içi hizmetlerinde çalışmak üzere İstanbul’a gelişlerinde, hemşehrive akraba ağları hâkim olurken; bu hareketlilik giderek aracıların aktif rol oynamaya başladığıdinamik bir sektöre dönüşmüştü. 19. yüzyıldaki Osmanlı merkezileşme politikaları, taşradakidevlet görevlilerinin sayısında önemli bir artışa sebep olurken kız çocuklarının hareketliliğini dederinden etkilemişti.

Abstract

Delving into the question of how girls from Anatolia made their way to the Ottoman capital Istanbul for employment in domestic services during the 1845-1911 periods, this study focuses on the transformations and continuities in their migration patterns. In addition to official correspondences and newspapers of the late Ottoman period, the study draws upon the records compiled from the courts of the Ottoman capital. Beside the Istanbul court records, other registers used in study were retrieved from Anatolian districts that sent large numbers of migrants to Istanbul. The number of girls moving to Istanbul for domestic work witnessed a constant rise throughout the 19th century, which in turn resulted in a diversification of the migration patterns in question. Up until the 1880s the informal networks based on kin and countrymen played a decisive role in the transfer of girls to Istanbul. Yet, the mobility of these girls later gradually evolved into a dynamic sector in which middlemen came to take an active part. The centralization policies of the nineteenth-century Ottoman state brought about a remarkable growth in the number of civil servants in the provinces who also shaped the nature of girls’ labor mobility.