HALİL PAŞA’NIN HATIRALARININ TARİHÎ KIYMETİ

Özet

Tarih araştırmalarının kaynakları arasında hatıraların farklı bir yeri vardır. Renksiz anlatımlarasahip arşiv belgelerinin suskun kaldığı durumların açıklığa kavuşturulmasında hatıralar önemliroller üstlenmektedir. Osmanlı Devleti’nin son zamanlarına ve Türkiye’nin Millî MücadeleDönemi’ne ait olaylar ile kişilerarası ilişkileri daha iyi görmek ve anlamak adına Halil (Kut)Paşa’nın hatıratı büyük bir boşluğu doldurmaktadır. Halil Paşa’nın atılgan ve cesur kişiliğiylecepheden cepheye koşarak büyük fedakârlıklarla yerine getirdiği vatan hizmeti bütün açıklığı ilehatıralarda ortaya çıkmaktadır. 1967 yılından itibaren çeşitli zamanlarda yayınlanan, Kûtü’l-Amare Zaferi’nin 100. Yılı münasebetiyle yeniden gündeme gelen Halil Paşa’nın hatıralarınınfarklı baskıları mevcuttur. Bunlar arasında Akşam gazetesinde tefrika halinde yayınlananhatıraların daha değerli olduğunu söylemek mümkündür. Başta askerî olmak üzere tarihin çeşitlikısımlarına kazandıracağı önemli ayrıntılar nedeniyle Halil Paşa’nın hatıraları yenidendeğerlendirilmelidir. Bu sayede Trablusgarp, Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve TürkMücadele tarihleri daha ayrıntılı ve renkli olacaktır.

Abstract

Among the sources of history research, memoirs have a different place. Memories play an important role in clarifying the silent conditions of archival documents with colorless explanations. Halil (Kut) Pasha's memoir fills a great gap in order to see and understand better the relations between the Ottoman Empire and the events of the Turkish National Struggle Period. In the memories of Halil Pasha, who spends the first forty years of his life in a very active, has the information to be noted in the writing of the history usefully. There are variations of the memories of Halil Pasha, which was published at various times since 1967 and came back on the agenda of the centenary of the Victory of Kut-al-Amara. Among these, it is possible to say that the most valuable ones are articles published in the Akşam. The memories of Halil Pasha should be reconsidered because of the important details that will be given to various parts of history, especially the military. The history of the Battle of Tripoli, the Balkan Wars, the First World War and the Turkish National Struggle will be more detailed and colorful.