Türkiye Selçuklu-İlhanlı İktisadi, Ticari İlişkileri ve Sonuçları

Economic and Commercial Relations between Anatolian Saljukid and Ilkhanid States, and the Results of this Relations

Özet

Makalemizde, Türkiye Selçuklu-İlhanlı ilişkilerinin daha çok iktisadi alanda yoğunlaşması ve bu düzlemde gelişen olayların siyasi, sosyal ve kültürel sahalardaki münasebetleri şekillendirmesi birincil mesele olarak ele alınmaktadır. Moğolların Anadolu'ya daha çok iktisaden ilgi duymaları vurgulandıktan sonra, bu tercihin Türkiye Selçuklu, ve dolayısıyla Anadolu tarihinde meydana getirdiği kalıcı siyasi ve toplumsal sonuçlar ele alınmaktadır. Bu sürecin en kalıcı hususiyeti olarak da, Türkmenler ve Ahiler'in başını çektiği Anadolu'daki toplumsal ayrışmaların keskinleşerek yeni renklere bürünmelerine değinilmektedir. Tarihsel dönüşümün hızlandığı Moğolların Anadolu'yu doğrudan yönetim yolunu tercih ettikleri 1280'Ii yıllarda başlayan yeni süreçte yoğunlaşan toplumsal ayrışma, hatta kopmalar incelenmiş; sosyal parçalanma ile meşruiyetini kaybeden "Selçuklu Devleti"nin sona erişi; ana gövdeden ayrılarak meydana gelen küçük siyasi teşekküller (tevaif-i mülûk) anlatılmaktadır. Ticari alanda, Moğolların gelişinden önce Anadolu'da mevcut olan yoğun ticari faaliyetlerin devam etmesi; ticaretin devlete getirdiği kazançlarda bazı değişmeler yaşanması; İlhanlı merkezine yakın plan Anadolu şehirlerinde gelişmeler yaşanması; XIV. asrın başlarında Batı Anadolu sahillerinde Akdeniz (Levant) ticareti sayesinde bölgede alternatif güçlerin ortaya çıkması konuları işlenmektedir.

Abstract

In this article, we consider on the relations between Anatolian Saljukid State and Ilkhanid State, focusing on economic field, and the shaping of this relations political, social and cultural events, as a first issue. After stressing of Mongol States' being interested in economic life of Anatolia, we investigate the results of this interests on the political and social history of Anatolia. As a evident characteristic of this process, we refer to social decomposing of Anatolia steered by Turkomans and Akhis. This socialdecomposing that began because of gaining speed of historical transformation during Mongolian direct hegemony in Anatolia, in 1280's was examined; the decline of "Anatolian Saljukid State" lost it's legitimate as a result of the social dispersion, and the minor political organisations (Tawaif-i MuIuK) was explained. In commercial field, we discussed the continuity of commercial activities after coming of Mongols; the effects of trade on state incomes; the developing cities near to Ilkanid administrative center; the appearing of alternative powers thanks to Mediterranean (Levant) trade lengthwise West Anatolian shores in 14th century.