Kâdî Abdulcabbâr'da Allah'ın İrâdesinin Sınırlandırılması

Özet

Allah'ın irâdesinin hangi fiillere taalluk ettiği konusu Kelam'da tartışma konularından birisidir. Bir yandan Allah'ın mutlak irâdesini savunan ve insanın irâdesini sınırlayan Eş'arî ve Maturidî doktrin, diğer yandan insanın irâde özgürlüğünü temellendirmek için Allah'ın irâdesini sadece iyi fiillerle sınırlı kabul eden ve kötü fiillerle birlikte tüm davranışları insana ait kabul eden Mutezilî ekol vardır. Kâdî Abdulcabbâr (v. 415/1024), insanın irâde ve davranış özgürlüğü için Allah'ın irâdesini sınırlı kabul edenlerin içerisinde yer almaktadır. O, Mutezilenin beş aslından birisi olan adalet ilkesi çerçevesinde, âdil olan Allah'tan şer ve zulüm gibi fiiller sâdır olamayacağını savunmuştur. Bu, Allah'ın sıfatlarına gölge düşürmez. Bilakis onun adaleti bu durumu gerektirir. Allah her türlü fiili yaratmaya kadir ise de, adaleti, rahmeti ve hikmeti gereği insana özgürlük alanı bırakır ve kendi irâdesini insanın irâdesinin başladığı yerle sınırlar.

Abstract

It has been one of the most discussed issues in Kalam, which deed is concerned by the willpower of Allah. In our study, we emphasized the thought of alQadı Abd al-Jabbar, who is the last representatives of Mutazilite's school, on basics of limitation of only good deeds of willpower of Allah. Besides this, Abd al-Jabbar's objections are handled as a response to who claims that willpower of Allah concerns both good and bad deeds. According to justice basis out of five basic principles which are accepted by Abd al-Jabbar, Allah is fair; evil and cruelty do not come from a fair person; thus Allah do not create evil deeds like these and willpower of Allah do not concern bad deeds. Therefore, according to Abd al-Jabbar, man is the creator of all his deeds with his own willpower.