Ulemanın Kılıcı: Türkiye’de İslamcı Dinamik ve Sınıfsal Yeniden Üretim

Özet

Bu makale Türkiye’deki siyasal dönüşümde aktif rolü bulunan ancak şu ana kadar toplumsal konumu net olarak tanımlanmamış bir aktörün taşıyıcılığında bir kültürel dönüşümün sürdüğünü iddia etmektedir. Bu dönüşüm, toplumun her kesimine dokunan, farklı kültürel pratiklerin dışlanması ve bastırılmasında kendini gösteren, kültür savaşına bürünen İslamcı dinamik olarak adlandırılmaktadır. Taşıyıcısının, hâkim sınıfın hegemonyasına eklemlenme kaydıyla gerek devlet kurumları gerekse özel kuruluşlar üzerinden yeniden üretimini sağlayan Sünni ruhban grubu olduğu ileri sürülmektedir. Dinin icra ediliş biçimi üzerinde kurduğu tahakküm temelinde kurumsallaşmış özel bir statüye kavuşan bu grubun arketipi olarak Diyanet’e bağlı ulema belirlenmektedir. Bu kategorinin Sünni kurumları korumak ve geliştirmek üzerinden gerçekleşen bir ortak çıkara sahip olduğu öne sürülmektedir. İslamcı dinamiğin bu statünün yeniden üretiminden kaynaklanan mücadeleler üzerinden şekillendiği tanımlanmaktadır. Makale, ruhbanların yeniden üretim mekanizmalarının belirlenmesi sürecinde, din ile eklemlenen sosyal ve kültürel pratiklerin, siyasal güce ve ekonomik imkânlara erişimin önünü açan kaynaklara dönüştüğünü iddia etmektedir. Anahtar Kelimeler: Siyasal İslam, Sünni ruhbanlar, hegemonya, entelektüel işlev, sermaye ve değişim teorisi

Abstract

This article argues that the political transformation in Turkey is accompanied by a cultural transformation that is executed by a social agent, whose societal significance is yet to be defined. Conceptualized as “Islamic dynamic”, this transformation affects every sector of society through the exclusion and repression of dissident cultural practices. It comes to the fore as a Culture War. The executor of this process is identified as Sunni clerics, who fulfill hegemonic tasks in association with the ruling classes and reproduce themselves within state institutions and private organisations. On t he basis of having achieved a monopoly on religious practices, the clerics have obtained an institutionalized privileged status and a group interest that is constituted by the retention and extension of this status. The ulema affiliated with the Diyanet occur as an archetype of these clerics. The Islamic dynamic is driven by struggles based upon the reproduction of their status. The article tackles the question of defining the reproduction mechanisms of these clerics and argues that these mechanisms are constituted by the conversion of religiously articulated cultural and social practices into resources that grant access to political power and economic means. Keywords: Political Islam, Sunni clerics, hegemony, intellectual function, capital and exchange theory