Devlet İkonografisinin Dönüşümü ve Muhteşem Süleyman Çağı Sergisi’nden Yeditepe Bienali’ne Türkiye’nin NeoOsmanlıcı Temsili

The Transformation of State Iconography and the NeoO ttomanist Representation of Turkey, From the Exhibition of M agnificent S olomon Age to the Yeditep e Biennial

Özet

19. yüzyılın başından itibaren Osmanlı Devleti’nin ve daha sonrasında Türkiye’nin devlet ikonografisini nasıl şekillendirmesi gerektiği konusu her zaman ciddiye alınan bir konu olmuştur. Son dönemlerde daha da görünür olan devlet ikonografisinde ve devletin sembolik temsillerinde yaşanan neo-Osmanlıcı eğilim ise bu konunun dinamiklerini daha ayrıntılı bir biçimde ele alma gerekliliğine işaret eder. Bu çalışma, AKP’nin “Yeni Türkiye” bağlamında öne sürdüğü “yerlilik ve millilik” söyleminin görsel sanat alanındaki gelişiminin Osmanlı’nın son dönemlerine kadar geri götürülebilecek, fakat asıl ivmesini 1990’lardan itibaren devletin sembolik temsili üzerinde yaşanan çatışmalardan alan bir tarihsel bağlam içerisinde ele alınması gerektiğini iddia eder. Bu iddiayı desteklemek için makalenin ilk bölümünde devlet ikonografisinin 1980’lerden günümüze kadar gelen süreçte nasıl bir dönüşüme geçirdiği tartışılmaktadır. Daha sonra devlet ikonografisinin farklılaşmasının ve kamusal alanlarda yaşanan sembolik dönüşümlerin nasıl kavramsallaştırılabileceği sorununa odaklanılmaktadır. Makalenin son bölümünde ise Türkiye’nin üç farklı döneminde organize edilen üç sanat sergisi - Muhteşem Süleyman Çağı sergisi (1987), Türkler: Bin Yıllık Yolculuk, 600-1600 sergisi (2005) ve Yeditepe Bienali (2018) - vasıtasıyla üretilen farklı neo-Osmanlıcı temsillerin karşılaştırmalı bir analizi yapılacaktır. Anahtar Kelimeler: Devlet İkonografisi, Neo-Osmanlıcılık, Çağdaş Sanat, Yeditepe Bienali, Yerli ve Milli Sanat

Abstract

Since the beginning of the 19th century, the issue of how Ottoman Empire and later Turkey should shape its state iconography has always been taken seriously. The neo-Ottomanist tendency in the state iconography and symbolic representations of the state, which has become more visible in recent periods, points to the need to deal with the dynamics of this issue in more detail. This study claims that although the development of the discourse on being "homegrown and national" put forward by the AKP in the context of the "New Turkey" in visual arts can be traced back to the last period of the Ottoman Empire, it derives its main momentum from the conflicts over the symbolic representation of the state since the 1990s and therefore should be analyzed within this historical context. To support this claim, the first part of the article discusses how the state iconography has transformed in the period from 1980s to the present. Then the article focuses on the problem of how the differentiation in state iconography and symbolic transformations of public spaces can be conceptualized. The last part of the article comparatively analyzes the different neo-Ottomanist representations produced in the last three decades of Turkey over three art exhibitions - The Age of Sultan Suleyman the Magnificent (1987), Turks: A Journey of a Thousand Years, 600-1600 exhibition (2005) and Yeditepe Biennial (2018). Keywords: State Iconography, Neo-Ottomanism, Contemporary Art, Yeditepe Biennial, Homegrown and National Art