Dünya Mirasından Kebir Camii’ne: “Yeni Türkiye”nin Siyasal Sembolü Olarak Ayasofya

From World Heritage to Grand Mosque: Ayasofya as a Political Symbol of “New Turkey” Abstract

Özet

Bu çalışma erken Cumhuriyet döneminden bugüne Ayasofya'nın farklı saiklerle siyasal sembole dönüşmesine odaklanıyor. 1934’te laikleşme sürecinde müzeye dönüştürülme kararı alınan Ayasofya’nın, tek parti iktidarının ardından İslamcı, milliyetçi-mukaddesatçı kesimlerce millî bir dava konusu haline getirilmesi günümüzde yeniden cami olarak işlevlendirilmesi arzusunun tarihsel dayanağıdır. Bununla birlikte, AKP iktidarında Ayasofya’nın seksen altı yıl sonra Müslümanların ibadetine açılması ile hem erken Cumhuriyet döneminin “yeni”sinin tahribatı hem de bugünün “yeni”sinin inşası söz konusudur. Bu çerçevede çalışma, Ayasofya’nın her iki tarihsel kesitte laikleşmenin kurucu ya da yıkıcı bir sembolü olarak değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığını tartışmaktadır.

Abstract

This study focuses on the transformation of Hagia Sophia into a political symbol with different motives from the early Republican Turkey to present. By Islamist, nationalist-religious groups after the single-party rule, becoming the 'national matter’ (millî dava) of Hagia Sophia, which was decided to be transformed into a museum in the laicization process in 1934, is the historical basis of the aspiration to reopen it as a mosque. Withal Hagia Sophia’s opening to the worship of Muslims under the AKP rule after eighty-six years, it has been desired to destroy both the "new" of the early Republic period and establish the "new" of today. Within this framework, the study discusses whether it is possible to consider Hagia Sophia as a founding or destructive symbol of laicization in both historical sections.