Sermayenin Egemen İstisnası: Liberal Matris ve Hoşnutsuzlukları

Özet

Bu yazıda amacımız neoliberalizmin gerilemesine koşut olarak ve ona karşı olma iddiasıyla ortaya çıkan neo-merkantilist muhayyileyi, içinde bulunduğumuz bağlamın siyasi iktisadın eleştirisine doğru yönelttiği bir sorun olarak kuramsallaştırmaktır. Bu neo-merkantilizm sorununu önce liberalizmin simgesel evrenine (liberal matris) gömülü ideolojik bir yapı olarak ve sonra da tarihselliği içinde, Marx’ın keşfi ve eleştiri nesnesi açısından ele alacağız. Marx’ta iki önemli kavrayış buluyoruz. Birincisi, meta soyutlamasının ve şirket egemenliğinin eklemlenmesi olarak artık değerin temellüküne ilişkin kuramsallaştırmasıyla ilgilidir. Bu kavrayışı çıkış alarak, sermayenin egemen istisnasının soykütüğünün izini, modern devletin bünyesine metastaz yaparken sürüyoruz. İkinci kavrayış, toplumsal yeniden üretime (üretim, temellük, dağıtım ve tüketime) ilişkin burjuva doktrinlerini ve bunların (neo-merkantilist muhayyile tarafından en banal biçimleriyle yeniden sahnelenen) öne sürdüğü çeşitli toplumsal uzlaşı görüşlerini sekteye uğratan Marx'ın komünist eleştirisi ile ilgilidir. Bu anlayıştan yola çıkarak, sadece (hiyerarşik/ ırksallaştırılmış “yetenek” rejimleri aracılığıyla) şirket egemenliğini değil, aynı zamanda (“ihtiyaç” etrafındaki yasaklayıcı ve müsamahakâr buyruklar yoluyla) meta soyutlamasını da örgütleyen istisna mantığının komünist sekteye uğramasının açabileceği olasılıkları araştırıyoruz.

Abstract

In this paper, our intention is to theorize the emerging neo-mercantilist imaginary - claims to be against, and in response to, the recent decline of neoliberalism - as the problem our present poses to a new critique of political economy. We will take up this problem of neo-mercantilism, first, as an ideological construct embedded in the symbolic universe of liberalism (the liberal matrix), and then, in its historicity, from the vantage point of Marx’s discovery and object of critique. In Marx, we find two important insights. The first one pertains to his theorization of the appropriation of surplus value as an articulation of commodity abstraction and corporate sovereignty. From this insight, we trace the genealogy of capital’s sovereignty exception as it metastases back into the body of the modern state. The second insight pertains to his communist critique of bourgeois doctrines of social reproduction (production, appropriation, distribution, and consumption) and their visions of harmonious reconciliation (re-staged in most banal ways by the neo-mercantilist imaginary). From this insight, we sketch the communist interruption of the logics of exception that organized not only corporate sovereignty (through hierarchical/racialized regimes of “ability”) but also commodity abstraction (through prohibitive and permissive injunctions around “need”).