Engels’in Diyalektik Teorisi: “Doğanın Diyalektiği” mi, Düşüncenin Diyalektiği mi?

Özet

Anti-Dühring ve Doğanın Diyalektiği başlıklı kitaplar, Marksizm’in tarihsel ve toplumsal varsayımlarını doğa bilimleri ile ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Buradaki açıklamalar Engels’e, Marksist felsefe geleneği içinde ayırıcı bir yer kazandırır. Bu yeri, Engels’in hiç kullanmadığı “doğanın diyalektiği” terimi temsil etmektedir. “Doğanın diyalektiği” mi, doğa hakkındaki bilgileri işleyen düşüncenin diyalektiği mi? (Soru Engels’ten yana Engels’e karşı yanıtlanacaktır.) “Doğada diyalektik”, doğa ögelerinin yasası gibi işleyen bir diyalektik anlayışa dönüşmüştür. Bu tartışmalı bir sonuçtur. Ancak Engels’in uyguladığı diyalektik bu değildir. Engels, olguların işleyişini değil, olgular hakkındaki bilginin işleyişinin yöntemi olan bir diyalektiği kullanmaktadır. “Engels’in sözünü ettiği “doğada diyalektik”, bilimlerinin nesneleri hakkındaki bilginin işlenmesi ile sınırlıdır. Bu da temelde diyalektiği yöntem olarak uygulamak demektir ki, bu düşüncenin diyalektiğinin tanımıdır. Makalede bu varsayımı temellendirmek için: İlk olarak diyalektiğin farklı formlarda görülmesine yol açan görüntüler analiz edilmektedir. İkinci olarak, diyalektik genelde bir yöntem, özelde ise düşünce yöntemi olarak gösterilmektedir. Ardından diyalektik ile bilim ilişkisi, yönteme nesnellik kazandırma arayışı olarak gösterilmektedir ve Ortodoks Marksizm’in ve Batı Marksizm’inin diyalektiğin bilimsel niteliği ile olan sorunlu ilişkisi özetlenmektedir. Makale, Engels’in doğa bilimlerini diyalektik açıdan ele almasının gerisindeki politik gereksinimlere göndermede bulunarak tamamlanmaktadır.

Abstract

The books titled Anti-Dühring and the Dialectic of Nature aim to link the historical and social assumptions of Marxism with the natural sciences. The explanations here give Engels a distinctive place within the Marxist tradition of philosophy. The term “dialectics of nature”, which Engels never used, represents this place. However, is this dialectic the “dialectic of nature” or the dialectic of thought that processes information about nature? (The question will be answered against Engels by standing on Engels’ side.) “Dialectic in nature” has turned into a dialectical understanding that functions like the law of the elements of nature. This is a controversial result. But this is not the dialectic applied by Engels. Engels does not use the operation of facts, but a dialectic, which is the method of operation of knowledge about facts. “Dialectic in nature” of which Engels speaks limited to the processing of knowledge about the objects of their science. This basically means applying the dialectic as a method, which is the definition of the dialectic of thought. To justify this assumption: First, the images that cause the dialectic to be seen in different forms are analysed. Secondly, Engels’ dialectic is shown as a method in general and as a method of thought in particular. Then, the relationship between dialectic and science is shown as a search to bring objectivity to the method and the problematic relationship of orthodox Marxism and Western Marxism with the scientific nature of dialectics is summarized. The article concludes by referring to the political needs behind Engels’s dialectical treatment of the natural sciences.