potekli Konut Kredilerinin Türkiye’de Finansallaşmaya Etkisi

Özet

İnşaat sektörü ve onu besleyen diğer sektörlerin oluşturduğu ekonominin önemi bu sektörlerin finansal araçlarla ilişkilerinin gelişmesi sonrasında daha da artmıştır. Finansallaşma sürecinin başlaması ve hızlanması ile kentsel mekanın şekillenmesinde finans kurumlarının etkileri daha önce olmadığı seviyelere gelmiştir. Finansallaşma tartışmalarının coğrafya ve şehir planlama uzmanlarının odağına girmesi Amerika Birleşik Devletleri’nde 2007’de başlayan ekonomik kriz ile oldu. Bu krizin çıkış sebebi olan mortgage pazarına bağlı türev piyasaların çökmesi sonrasında mortgage sistemi ve kent mekanı finansallaşma çalışmalarında öne çıkmaya başlamıştır. Bu çalışmaların erken kapitalistleşmiş ülkelerde yoğunlaşmış olduğu görülmektedir. Buna karşın Türkiye gibi geç kapitalistleşen ülkelerde de finansallaşma süreci yaşanmaktadır ve bu süreci kentsel mekanda gözlemleyebilmek mümkündür. Bu bağlamda çalışma finansallaşma tartışmalarına 2001 ekonomik krizi sonrası Türkiye’sinde yaşanan neoliberal reformlara, kamu politikası ve konut piyasasındaki gelişmeler üzerinden bakarak katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada tek bir yöntemin sağlayamayacağı başka seçenekler sunması sebebiyle karma yöntem belirlenmiştir. İlk basamakta ipotekli krediler başta olmak üzere kredi sistemine ilişkin veriler toplandı. Daha sonra ise bu verilerin yol göstericiliğinde niteliksel görüşmeler yapılandırılarak derinlemesine mülakatlar gerçekleştirildi. Çalışma ilk aşamada sorunu ortaya koymakta, daha sonra metodolojiyi anlatmaktadır. Sonrasında ise kent mekanını ipotekli konut kredilerini odağa alarak finansallaşma kavramı hakkında kısa bir tartışma sunulmaktadır. Aktarılan literatür incelemesi Türkiye’nin yaşadığı finansallaşma deneyiminde konutun hangi yönlerden etkilendiğini tespit edebilmek için analitik bir temel sağlamayı amaçlıyor ve konu, geç kapitalistleşen ülke Türkiye’nin finansal başkenti olarak adlandırılan en büyük metropolü İstanbul örneğinde inceleniyor. İpotekli konut kredisi sistemi olkuça yeni olan ve dolayısıyla sistemin hacmi sektörün istediği düzeyde olmayan Türkiye gibi geç kapitalistleşen bir ülkede hızla artan hanehalkı borçluluğunun yeni bir ekonomik krize sebep olup olmayacağı da araştırılmayı beklemektedir.

Abstract

The importance of the economy created by the constructionsector and the related sectors that support it has become moresignificant since the growth in the use of financial instruments.The influence of financial institutions has reached an unprecedented level in the shaping of the urban space with the implementation and acceleration of financialization. Geography andurban planning specialists have been at the center of the debateover financing in the United States as a result of the economiccrisis that began in 2007. After the collapse of derivative markets due to the mortgage market, which was the principal causeof the crisis, the mortgage system and the urban space beganto come to the forefront of financialization studies. These studies seem to be concentrated on the early capitalist countries.However, there is also a financialization process occurring inlate capitalist countries such as Turkey, and this process can beobserved in urban spaces. The present study aims to contribute to the financialization debates from this point of view, byevaluating neoliberal reforms, public policy, and housing marketdevelopments that were implemented in Turkey after the 2001economic crisis. A mixed method of analysis was applied, as itoffered options a single method cannot provide. This study firstdescribes the problem, and then the methodology is explained.A brief discussion of the concept of financialization is presented,focusing on the urban space and mortgage loans. A literaturereview provides an analytical basis for assessing how the housingsector in Turkey is affected by the process of financialization,and the case of Istanbul, called the financial capital of Turkey, isexamined. In a late capitalist country such as Turkey, where themortgage market volume is quite new and thus not at a levelthat the sector desires, the possibility that the rapidly increasing amount of household debt will cause a new economic crisisshould be investigated.