Arazi Düzeninin Çanak Çömleksiz Neolitik (ÇÇN) Dönemdeki Kökeni – Akarçay Tepe Plaka C (Nizip Eski Kenti)

The Roots of Land Arrangement in the Pre-Pottery Neolithic Age – The Akarçay Tepe Plaque C (Nizip Old City)

Özet

İlk insan yerleşme tipo-morfolojisini gösteren, Çanak Çömleksiz Neolitik (ÇÇN) Döneme ait Akarçay Tepe Plaka C (Nizip Plakası)’nin, mekana bilinçli bir müdahalenin varlığının ve artisanal bir ürünle arazi düzeninin kayıt altına alındığının ispatı olduğu bilinmektedir. Bu bağlamda; bu makale, Plaka C’nin mekansal özelliklerini ortaya koyarak bugünki kentsel konumunu ve dönemsel yerleşme niteliğini, Plaka arazi düzeninin mevcut peyzajda ve kentsel dokuda kalan izleri üzerinden belirlemeyi amaçlamaktadır. Dönem yerleşmesinin arazi aplikasyon ilkelerini tespit etmek bir diğer amaçtır. Mülkiyet oluşturmaya yönelik arazi düzenlemesi ve arazi modeli şeklindeki kaydının ÇÇN Dönem’den bu yana süregelen bir insan davranışı ve mekanı şekillendirme ihtiyacı olduğunu betimlemek makalenin hedefidir. Makale ayrıca, yerleşme tasarım ilkeleri kentleşme kuramı kapsamında rasyonel bir ÇÇN Dönem yerleşme modeli geliştirmeyi hedeflemektedir. Plaka C’nin mekansal analizinden hareketle, plakanın izlerinin bir miras ve varlık olduğu ve izlerin korunmasının gerekliliği tartışılmıştır. Bu bağlamda, kentsel planlama ve kentsel arkeoloji disiplinlerinin rolü eleştirel bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Araştırmada; multidisipliner bir inceleme yöntemi kullanılmıştır. Plaka C’nin arazi düzeninin en eski Nizip yerleşme planına sayısal olarak işlenmesi, sayısal yükseklik modelinin ve topografya haritalarının oluşturulması ve Plaka C arazi düzeninin mevcut arazi yapısı ve kadastral düzenle örtüştürülmesi yoluyla bir veri tabanı hazırlanmıştır. Plaka arazi düzeni, tasarımı ve ölçüleri mevcut kentsel doku ile karşılaştırılmıştır. Analizlerde; Nizip yerleşmesinin çeşitli dönemlerine ait halihazır haritaları, hava fotoğrafları, imar planları ve kadastral planları kullanılmıştır. Çalışma, literatür taraması ile desteklenmiştir. Arkeolojik bir buluntudan hareket edilerek belirlenen mekansal izler, 2018 yılında yapılan arazi çalışmasıyla yerinde kontrol edilmiştir.

Abstract

As the representation of the initial typo-morphology of a human settlement, the Akarçay Tepe Plaque C (Nizip Plaque) belonging to the PrePottery Neolithic (PPN) Age is known to be the proof of the presenceof a conscious intervention to space and that land arrangement was registered with an artisanal product. In this context, this article aims to determine the Plaque C’s location in today’s city and settlement characteristic at the time of production by presenting its spatial features throughthe traces of the Plaque layout remaining in the existing landscape andurban texture. The other aim is to determine land application principlesof that settlement period. To present land arrangement having the intention of defining property and recording in the form of a land modelas a human behavior and a need for restructuring space since the PPNAge is the objective of the article. The article also targets to develop arational PPN period settlement model on the basis of settlement designprinciples and within the context of the theory of urbanization. Basedon the spatial analysis of the Plaque C, it is discussed that the traces ofthe Plaque are a heritage and a possession the preservation of which isa need. In line with this, the role of the disciplines of urban planning andurban archaeology is evaluated with a critical point of view. A multidisciplinary method was used for the research. A database was prepared bydigitally processing the Plaque C layout onto the oldest settlement planof Nizip, forming its digital elevation model, and topographic maps andsuperimposing the Plaque C layout with the existing land and the cadastral layout. The Plaque layout, design and dimensions were compared tothe current urban texture. The Nizip settlement base maps of differentperiods, aerial photographs, urban implementation plans and cadastralplans are used in the analysis. The study is supported by a literaturesurvey. The spatial traces determined from an archaeological artefactwere checked on site by a field study conducted in 2018.