Onsekizinci Yüzyılın İkinci Yarısında Doğu Akdeniz Bölgesinde Bir Bitki Toplayıcısı: John Sibthorp (1758-1796)

Özet

John Sibthorp (1758-1796), onsekizinci yüzyılın ikinci yarısında yaşamış, Oxford'lu genç bir botanik profesörüdür. Hekimdir. Anazarbalı Dioskorides'in (birinci yüzyıl) kaydettiği bitkileri yerinde görmek, yeni faydalı bitkiler toplamak yanında, bir Yunanistan florası oluşturmak amaciyle iki kez Yunanistan'a gelmiş, bu arada Ege adaları, Batı Anadolu ve Kıbrıs'tan bitki toplamıştır. İlk gezisinde yanında, Avusturyalı genç bitki ressamı Ferdinand Bauer (1760-1826) vardır. Gezilerini 1786-1787 ve 1794-1795 tarihlerinde yapmıştır. Ancak koleksiyonunu işleyemeden genç yaşta ölmüştür. Vasiyeti üzerine, J.E.Smith (1759-1828) Sibthorp'un materyeline dayanarak, 1806- 1816'de, iki cilt halinde Florae Graecae Prodromus'u yayımlamış ve, on cilt tutarında 966 renkli levha içeren büyük boy Flora Graeca'yı hazırlamaya başlamıştır. Flora'nın altı cildi yayımlandıktan sonra vefat etmiş, geri kalan ciltleri J.Lindley (1799-1865) tamamlamıştır. Bu büyük eser, 1806-1840 tarihlidir. Sibthorp'un amacı, ölümünden 44 yıl sonra olsa bile, başarı ile gerçekleşmiştir. Sibthorp'un Batı Anadolu'da yaptığı geziler hakkındaki bilgilerimiz kısıtlıdır. İlk gezisi sırasında, 1786'da İzmir'e çıkmıştır. Aynı yılın sonbaharında İstanbul'dadır. Sibthorp iki kez İstanbul'da bulunmuştur: Önce Sonbahar 1786 ile Mart 1787 arasında, sonra da Mayıs ile Eylül 1794 arasında. İstanbul'dan ve 1786'da zirvesine kadar çıktığı Uludağ'dan birçok örnek toplamıştır. İki kere de, Çanakkale'nin Marmara denizi sahillerindedir, Mart 1787'de ve Eylül 1794'te. Bu yöreler dışında Sibthorp, Flora of Turkey ve Flora Orientalis'ten öğrendiğimize göre, Bithynia, Phrygia, Lydia, Caria, Lycia, Uludağ ve Manisa dağı'ndan örnek toplamıştır.Örnek kayıtları üzerinde tarih bulunmamakla beraber, Sibthorp bu yörelere ilk gezisi sırasında, yani 1786 yılında ve 1787 ilkbaharında gelmiş olmalıdır. Flora Orientalis’ten öğrendiğimize göre, Uludağ’a, 1786 ve 1794’te olmak üzere iki kez çıkmıştır (Boissier 1867). Flora of Turkey’de kayıtlı olan Sibthorp’un Anadolu örneklerinin sayısı 50’den fazla değildir, fakat bunlardan 36’sı tipörnektir. Flora Orientalis’te yer