Eczacılık mevzuatımızın tarihsel sürecinde eczane açma/eczacı olma koşulları ve hekim-eczacı ilişkisi (1852-1953)

Regulations on the licensing of pharmacies, the qualification of pharmacists, and the relationship between pharmacists and phisicians in Turkey (1852-1953)

Özet

Eczacılık mevzuatımızın tarihsel süreci, eczacılar ile eczaneler hakkındadüzenlemeler getiren temel yasaların ilki olan “Nizamname-i Eczacıyan derMemalik-i Osmaniye” (17 Mayıs 1852) ile başlar. Bu nizamnamenin kimimaddelerinin güncellenmesiyle 2 Şubat 1861 tarihinde yürürlüğe giren, “Belediİspençiyarlık Sanatının İcrasına Dair Nizamname” eczacıların yoğuneleştirilerine hedef olmuş, hemen ertesi yıl reçetelerle ilgili 20. maddesideğiştirilmişti. Bu değişiklik itirazları dindirmemiş 1886 yılında, “BelediEczacılık Nizamnamesi” adıyla hazırlanan tasarı ile pek çok maddesigüncellenerek tadil edilmiş ancak bu tasarı bir türlü yasallaşamamıştı. 1861düzenlemesine, Avrupa’da imal edilip İstanbul eczanelerinde satılan terkibimeçhul ilaçlar ile maden sularının teftiş ve muayene edilmesi hakkında birhükmün eklenmesi için verilen uğraşlar da sefaretlerin yoğun itirazları üzerinesonuçsuz kalmıştı (1893).Osmanlı Devleti’nin son yılında yasallaşan, “Eczacılar ve EczahanelerHakkında Kararname” (1922), Osmanlı Hükümeti’nin çıkardığı diğer kanunlargibi, Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti tarafından tanınmayınca 1861düzenlemesi, “Eczacılar ve Eczahaneler Hakkında Kanun” 1927 yılındayürürlüğe girinceye kadar, 66 yıl geçerliliğini korumuştur. Bu arada,“Alelumum Eczahaneler Talimatnamesi” (1916) ile sadece eczanelerin işleyişdetayları belirlenmiş fakat temel yasa niteliğinde olmadığından bu bildiriyedahil edilmemiştir.Osmanlı Devleti’nde başlayan ve Cumhuriyet sonrasında devam edeneczacılar, eczacılık mesleğinin uygulanması ve eczaneler ile ilgili temel yasaldüzenlemeler süreci, 1953’te yasallaşan ve bugün de uygulanmakta olan“Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun” ile son bulmuştur.Bu bildiride, 1852-1953 yıllarında, Takvim-i Vekayi ile Resmi Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren beş temel yasa ile 1886 tasarısındaki, “eczaneaçma/eczacı olma koşulları” ve “hekim/eczacı ilişkisi” ile ilgili hükümlerikarşılaştırarak, eczacılık mesleğinin ve eczanelerin ülkemizdeki gelişimine ışıktutmaya çalıştık. 1886 tasarısı, o yıllardaki bakış açısını verdiği için önemliydi.Yasallaşmadığı halde bu nedenle çalışmaya dahil edildi. Bu çalışmaylaülkemizde eczacılık mesleği ile eczanelerin tarihsel gelişiminin oturduğu yasalzeminin aydınlanacağını umuyoruz.

Abstract

The history of pharmaceutical regulations in Turkey started with the promulgation of the "Regulations for the Pharmacists of the Ottoman Empire" (Nizamname-i Eczacıyan der Memalik-i Osmaniye) in 17 May 1852. The expanded version of this first legal document, the "Civilian Regulation for the Practice of the Art of Pharmacy", put into effect on 2 February 1861, was heavily critised by pharmacists: its Article 20 regulating prescriptions was revised within a year. This alteration did not soothe reactions, and in 1886 the draft entitled "The Civilian Pharmacy Regulation" promulgated many other changes, but was never legally enforced. In face of opposition from European embassies in Istanbul (1893), the campaign to add an article concerning the control of medicines and mineral waters containing suspicious components imported from Europe to the 1861 proved futile.The "Regulation for Pharmacies and Pharmacists" (Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kararname) which passed in 1922, the last year of the Ottoman Government, was not recognized by the new Turkish National Assembly Government in Ankara. This led the regulation of 1861 to remain in effect for 66 years, until 1927 when the "Law for Pharmacies and Pharmacists" (Eczacılar ve Eczahaneler Hakkında Kanun) was issued. The "General Regulation for Pharmacies" (Alelumum Eczahaneler Talimatnamesi) of 1916 was the reference for practical matters concerning the functioning of pharmacies.The series of legal pharmaceutical regulations which issued in the late Ottoman Empire and remained in use in the first decades of the Turkish Republic, ended with the "Law on Pharmacists and Pharmacies" (Eczacılar ve Eczaneler hakkında Kanun) of 1953 which is still in use today.In this study, the five basic laws issued between 1852-1953, the requirements for opening a pharmacy, to become a pharmacist as well as the regulations concerning the relationship between doctors and pharmacists will be comparatively studied with the aim of outlining the development of pharmaceutical profession in Turkey.