İç mimarlık eğitiminde ergonomi ve evrensel tasarım

Abstract

Ergonomi derslerinin tasarım okulları eğitim programlarına katılması ve İnsan Faktörü ve Ergonomi (İFE) kural ve deneyimlerinin tasarım uygulamalarına yansımaları sonucunda, yapılanmış çevrelerin verim ve üretkenliğinde artış, güvenlik ve sağlıklı yaşam şartlarında ise iyileşmeler gözlemlenmiştir. Bu çalışma, tasarım sürecinde İFE kurallarının uygulanmasına odaklanmıştır. Tasarımcılar, üniversite eğitimleri sırasında İFE kuralları, erişilebilirlilik, ergonomi ve çevre faktörleri gibi konularla ilgili standart ve mevzuat konularında bilgi edinirler. Evrensel Tasarım yaklaşımı, ürün veya mekan tasarım sürecinde İFE kurallarının uygulanmasında toplumun bir kısmının değil, olabildiğince fazla bireyin göz önüne alınmasına olanak sağlar. Evrensel Tasarım bir dünya görüşü olarak, farklı söylemlerle birçok ülkenin eğitim programlarında yer almaktadır. Ülkenin Evrensel Tasarıma yaklaşımı ve eğitime bakış açısı doğrultusunda tasarım eğitimi programlarında da hayat bulmaktadır. Bu çalışmada, Evrensel Tasarım yaklaşımını yıllardır ders programında stüdyo derslerine katarak yapan bir eğitim kurumunda, farklı bir uygulama denenmiştir. Bu bağlamda, Evrensel Tasarım kurallarını öğretme ve uygulama olanağına sahip bir ders kapsamında, eğitimsel ergonominin iç mimarlık lisans programında etkinliği incelenmektedir. Dönemin ilk sekiz haftasında ders, her hafta bir Evrensel Tasarım prensibinin öğretim elemanı tarafından sunulması ile başlamaktadır. Sunumlar sırasında kaynak olarak kitaplar, makaleler, standartlar, çevrimiçi kaynaklar, video ve CD-ROM sunumları kullanılmaktadır. Takip eden haftada her öğrenci grubu tarafından, bir önceki hafta öğrenilen Evrensel Tasarım prensibini kapsayan ödevin sunumu yapılmakta ve seçilen ürün üzerinde öğrencilerin katılımıyla konu tartışılmaktadır. Yedi Evrensel Tasarım prensibinin öğrenilmesinin ardından bir dönem ortası sınavı ile öğrenciler değerlendirilmektedir. Bu sınav kapsamında öğrencilere incelenmek üzere bulundukları bina içinde iki yer verilmekte ve bu yerlerin Evrensel Tasarım ve İFE prensipleri ve standartları ışığında analizlerinin yapılması istenmektedir. Gerekli incelemeleri 40 dakika içinde tamamlamaları, ardından istedikleri kaynakları kullanarak sınav mekanında 90 dakikalık süre içinde Evrensel Tasarım ışığında bu mekanların değerlendirmelerini yapmaları ve gelişimleri için önerilerini yazmaları istenmektedir. Üçüncü değerlendirme yöntemi olarak bir araştırma raporu hazırlamaları beklenmektedir. Öğrencilerden 3-5 kişilik gruplar halinde, şehirde bulunan bir kamu binasını seçmeleri istenmektedir. Her öğrenci, grup olarak belirledikleri kamu binası içinde bir alanı seçerek (giriş ve çıkış yeri, dolaşım alanları, yönlendirme sistemleri, ortak mekanlar, vb.) incelemektedir. Daha sonra grubun bir araya gelerek, sonuçları tartışması ve bütün binayı kapsayan bir araştırma raporu hazırlaması beklenmektedir. Dönem sonununda verilen anket formu ile öğrencilerden, öğrenme sürecini değerlendirmeleri istenmiştir. Bu araştırmada kullanılan üç değerlendirme aracı olan, haftalık ödev, dönem ortası sınavı ve araştırma raporu arasından, haftalık ödev ve arkasından yapılan tartışmaların öğrenme konusunda en faydalı bulunduğu saptanmıştır. Öğrencilerin dönemin ilk haftalarında yaptıkları ödevler kapsamında tasarlanmış ürün ve mekanları inceleyerek, Evrensel Tasarım kavramlarını öğrendiği ve sınıf içinde yapılan tartışmaların da bu kavramların pekişmesine yardımcı olduğu saptanmıştır. İFE kurallarını ve Evrensel Tasarım dünya görüşünü kavradıktan sonra, iç mekanları analiz etmede kendilerini yetkin olarak kabullendikleri gözlenmiştir. Çoğu öğrenci, bu dersin Evrensel Tasarım sorunlarına farkındalıklarını artırdığını ve bu farkındalığın öğrencilerin tasarım stüdyolarında başarılarını artırmada etkin olduğunu belirtmişlerdir.