Türkiye de neoliberal kentsel politikaların yasal ve kurumsal yapısının evrimi

Abstract

Bu çalışmada Türkiyede neoliberal kentsel politikaların yasal ve kurumsal yapısının son otuz yılda geçirdiği değişimler incelenmektedir. İncelemede merkezi ve yerel yönetimler arasındaki yetki ve güç kaymalarına vurgu yapılarak, farklı toplumsal aktörlerin karar verme süreçlerine katılımına dikkat çekilmektedir. Türkiyede farklı aşamalarla biçimlenen neoliberal kentsel politikalar, çekilme (roll-back) ve açılma (roll-out) aşamaları kapsamında tartışılmaktadır (Peck ve Tickell, 2002). Birinci aşama, 1980li yıllarda başlayan çekilme aşaması, devlet müdahalelerinin piyasalardan geri çekilmesini ifade etmektedir. Denetimlerin azaltılması ve serbestleştirme süreçleri de bu aşamada gündeme gelmektedir. İkinci aşamada, bunu izleyen açılma aşamasının yer alması öngörülmektedir. Bu aşama, farklı toplumsal aktörleri karar verme mekanizmalarına yaymayı hedefleyen yasal ve kurumsal yeniden yapılanmaları ve yönetişim süreçlerini içermektedir. Türkiyede özellikle 2000li yılların başında Avrupa Birliği mevzuatına uyum sağlama çalışmalarıyla hız kazanan yasal ve kurumsal yeniden yapılanma girişimleri, kentsel politikalar bağlamında da değişimlere uğramıştır. Bu makalede Türkiyede neoliberal kentsel politikalar kapsamında birinci aşamaya ilişkin uygulamaların görece etkili olduğu ancak ikinci aşamanın uygulamada karşılık bulamadığı tartışılmaktadır. Neoliberal politikalar, öncelikle rekabeti destekleyen serbest piyasa mekanizmaları kapsamında devletin geri çekilme aşamasında uygulanırken, karar verme mekanizmalarını açarak toplumsal aktörlere yayma aşaması gerçekleşememiştir. Çalışmada farklı ülkelerde neoliberalizmin açılma aşamalarında yönetişim süreçlerinin merkezi ve yerel yönetimlerle diğer toplumsal aktörler arasındaki ilişkileri etkileme biçimleri de ele alınmaktadır. Bu anlamda farklılaşmış ve bağlam-bağımlı olan süreçlerin merkezi yönetimlerle ilişkilerindeki farklılıklara dikkat çekilmektedir. Türkiyede de merkezi ve yerel yönetimler arasındaki yetki ve güç dağılımındaki değişimler kentsel politikaları ve kentte yaratılan değerin yeniden dağıtımını etkilemeyi sürdürmektedir.