2000 Lerin İstanbul unda tarihi merkezin yeniden üretimi: Fener Balat ta iki proje üzerinden eleştirel bir okuma

Abstract

2000li yılların İstanbulu, yoğun kentsel mekan üretimi ve yeniden üretimi süreçlerine sahne olmaktadır; neredeyse tüm şehrin kesintisiz bir şantiyeye dönüştüğü söylenebilir. Bir yanda kentsel alanın sınırları yeni konut bölgeleri ve merkezi iş alanlarıyla genişlerken, öte yanda kent merkezinde yoğunlaşan kentsel dönüşüm projeleri soru işaretleri yaratmaktadır. Dahası, kentin müşterek belleğinde yer etmiş kültürel, tarihi ve doğal kentsel simgeler, mekanın kapitalistleşmesi adına yeniden şekillendirilmekte ve şehir peyzajı önemli sayıda can alıcı müdahaleye maruz kalmaktadır. Kısacası günümüz İstanbulu, kentin dokusunu geri dönülemez bir biçimde dönüştürmekte olan bir dizi büyük ölçekli uygulamanın nesnesidir. 2000li yılların İstanbulunda ana akım kentsel mekan üretim pratikleri, küresel sermaye, merkezi ve yerel otoritelerin işbirliği içinde benimsedikleri neoliberal kentsel politikalar doğrultusunda şekillenmektedir. Bu pratikleri çözümleyebilmek için öncelikle 2000li yılların kentsel politikalarının anlaşılması önemlidir. Bu çalışma, İstanbulun tarihi merkezindeki mekansal üretim süreçlerine; 2000li yıllarda Haliç bölgesinde ardışık olarak gündeme gelen; sosyal, mekansal ve ekonomik yaklaşımları keskin biçimde farklılaşan iki projenin karşılaştırmalı değerlendirmesi üzerinden eleştirel bir bakış getirmeyi amaçlamaktadır. İlk proje, Avrupa Birliği ve Fatih Belediyesi öncülüğünde 2003 ve 2008 yılları arasında uygulaması gerçekleşen Fener Balat Rehabilitasyon Projesi, ikincisi ise hazırlık süreci 2007 yılında başlayan ve Fatih Belediyesinin özel bir firmaya ihale yoluyla başlattığı Fener Balat Ayvansaray Kentsel Yenileme Projesidir.