Aphrodisias Aphrodite Tapınağı’ndan Ele Geçen Pişmiş Toprak Figürinler

Özet

Antik Dönemde bir Karia kenti olan Aphrodisias, Türkiye’nin güneybatısındamodern Geyre köyünün yanında, Morsynus ırmağının vadisinde konumlanmaktadır.Antik Dönemde Aphrodite kutsal alanı ve mermer heykeltıraşları ile ünlü olan kenttebilimsel kazı çalışmaları 1961 yılında başlamıştır ve günümüzde de devam etmektedir.Buradaki yapıların en önemlilerinden biri kentin baş tanrıçası Aphrodite’ye adanantapınaktır. Tapınak, MÖ 30 yılında temelleri atılmış, MS 1. yüzyılda genişletilmiş, GeçAntik Çağ’da ise kiliseye dönüştürülmüş bir yapıdır. Tapınak kazılarından elde edilenbuluntular, tapınağın tarihçesi hakkında önemli bilgiler sunmuştur. Söz konusu buluntular arasında önemli bir grubu pişmiş toprak figürinler oluşturmaktadır. Yoğun olarak60’lı yıllarda yapılan tapınak ve çevresindeki kazılardan toplam 32 adet pişmiş toprakfigürin ele geçirilmiştir. Figürinlerin buluntu yerlerinin, temelde kutsal alan temenosuiçerisindeki çeşitli açmalar olduğu görülmektedir. Ancak tapınak farklı dönemlerdeçeşitli yapım aşamalarından geçmiş olduğu için figürinlerin in-situ olarak bulunduğunusöylemek zordur. Figürin tiplerine bakılacak olursa büyük bir çoğunluğunun kadıntiplerinden oluştuğu görülmektedir. Kadın tipleri içinde Arkaik döneme ait ünlü oturankadın figürinleri, Tanagra tipinde baş ve giysi parçaları ve Hellenistik-Roma dönemlerinde sıkça karşılaşılan çeşitli tiplerde kadın başları bulunmaktadır. Ayrıca Aphrodite Eros grubunun betimlendiği bir kabartma da pişmiş toprak figürinler arasındadeğerlendirilmiştir. Giyimli kadın tipleri dışında “Çıplak Aphrodite” tipinin varlığıçeşitli gövde ve kol parçaları ile ortaya konmaktadır. Eros betimleri grupta iki örnek iletemsil edilir. Bir tanesi bir kabartma parçası üzerindeki çocuk Eros betimi diğeri ise yine kabartma bir plaka olabilecek ayakta çıplak genç erkek figürüdür. Erkek figürinlerininAphrodisias Aphrodite Tapınağı’ndaki figürin adakları arasında en az tercih edilen tipolduğu görülmektedir. Aphrodisias tapınak figürinleri içerisinde bir baş ve bir kourosfigürinine ait arka yüz ile temsil edilen erkek tipleri çok azdır. Çalışmadaki bir diğerfigürin grubu ise hayvan betimleridir. Güvercin, ayı, koç (ya da keçi) ve bir dört ayaklıbüyükbaş hayvandan oluşan gruptaki tüm figürinler içi dolu olarak üretilmiş ve üzer indeki detaylandırmalar kazıma çizgi ve noktalarla yapılmıştır. Tüm bu figürinler kentinbaş tanrıçası Aphrodite’ye adanmış adaklar olup, tanrıçanın kült faaliyetleri hakkındada bilgi sunarlar. En çok adanan kadın figürinleri Aphrodite’nin diğer merkezlerdekiadak sistemiyle de uyumludur. Erkek figürinlerinin azlığı tanrıçalara figürin adaklarındabeklenen bir olgudur. Hayvan figürinleri, güvercin örneğinde olduğu gibi Aphroditekültündeki kutsal öğeleri göstermesi açısından önemlidir. Çalışmadaki figürinlerdönemsel olarak ele alındığında MÖ 6. yüzyılda tanrıçaya figürin adandığı görülür. Butarihten MÖ 3. yüzyıla kadar bir boşluk olmakla birlikte MÖ. 3.- MS 1. yüzyıllar arasıfigürin adaklarının arttığını söylemek mümkündür. Sonuç olarak, Karia bölgesinin yerelbir kültünden türeyen Aphrodisias Aphrodite’sine adanmış pişmiş toprak figürinler, kültün tarihi, yapısı ve işlevi hakkında bilgi vermesi açısından önemlidir.

Abstract

The ancient Carian city of Aphrodisias is located in southwestern Turkey, near the modern village of Geyre, in the upper valley of Morsynus River. The city was famous in antiquity for its sanctuary of Aphrodite and its marble sculptors. The first systematic excavations at the site started in 1961 and still continue today. One of the most important structures at the site is the Temple of Aphrodite dedicated to the patron deity of the city. The first phase of the temple is dated to 30 BC, it was enlarged in the 1st century AD and it was then converted into a church in late antiquity. The finds discovered in the excavations of the sanctuary present quite important information about the history of the temple. Amongst the finds, a significant group consists of terracotta figurines. Several areas of the temple were excavated in the 1960’s and during these field works, a total of 32 fragments of figurines were brought to light. The figurines were mostly unearthed in the temenos of the sanctuary. Since the temple had a long and complicated history, the context of the figurines is not very clear. The majority of the figurines represents females. Female types include seated female representations, which were popular in the Archaic Period, fragments of head and drapery reflecting the Tanagra type and various female heads, which were widespread during the Hellenistic and Roman Periods. Furthermore, a relief representing an “Aphrodite-Eros” group has been evaluated within this study. The existence of the “Naked Aphrodite” type is proven through several body and arm fragments. There are two representations of Eros. One is an infant Eros on a relief fragment, the other is a nude youth on an applique fragment of a relief vase. It seems that the male figurines are the least favoured votive offerings to Aphrodite among the figurines from the sanctuary. They are represented with only two examples; the back of a draped kouros figurine and the fragment of head. Another group in this study is the animal representations including dove, bear, ram and cattle, which are all solid and decorated with incisions and lines. All the figurines in this study are votive offerings to Aphrodite and they give information about the cultic activities for the goddess. The scarcity of male figurines is to be expected in the dedication of the votive offerings to deities. Animal representations like dove figurines, are important in terms of indicating the sacred elements in the cult of Aphrodite. The earliest figurines from the sanctuary are dated to the 6th century BC after which there is a hiatus until the 3rd century BC, when the dedication of figurines start again and continue increasingly until the 1stcentury AD. Thus, the terracotta figurines dedicated to the Aphrodisian Aphrodite that had originated from a local cult, are significant in terms of reflecting the history, the structure and the function of the cult.