Rationalization in Weber and Habermas: A Comparative Perspective on a Macrosociological Concept

Özet

Bu makale, rasyonalleşme kavramsallaştırmalarını kıyaslayarak Weber ve Habermas’ın makro sosyolojileri hakkında genel bir değerlendirme sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın ilk bölümünde Weber’in farklı rasyonalite tiplerini nasıl tasnif ettiği ele almakta ve Weber’in geliştirdiği formel rasyona- lite eleştirisi değerlendirmektedir. Bu bölümde Weber’in, topluma sistematikleştirme getirirken bir yandan da insan boyutuna zarar verme potansiyeli olan rasyonelleşme sürecinin ikili karakterini nasıl tasvir ettiği ele alınmaktadır. Makalenin ikinci bölümü, Habermas’ın rasyonelleşme kavramını yeniden yorumlamasına odaklanmaktadır. Bu bölümde siyasetin rasyonelleşmesi ve bilimselleşmesi, yaşam alanının rasyonalleşmesi ve kolonizasyonu arasındaki ayrım ve Habermas’ın öngördüğü tartışma süreçleri ile oluşturulmuş hukuk sistemi sayesinde siyasetin rasyonalleşmesi olasılığı ele alınmaktadır. Makalenin sonuç bölümünde rasyonelleşme sürecinin ikili özelliğinin rasyonalleşmenin diyalektiği olarak nitelenebileceği iddia edil- mektedir.

Abstract

This paper overviews the macrosociology of Weber and Habermas by focusing on the ways they conceptualized rationalization. The first section of the paper discusses Weber’s classification for different types of rationality and emphasizes Weber’s criticism of formal rationality. This section outlines how Weber described the Janus-faced character of rationalization, which does bring systematization to society, and may result in the obliteration of the human dimension within systematic concerns. The second section of the paper focuses on Habermas’s reinterpretation of the notion of rationalization. It includes the rationalization and scientization of politics, the rationalization-colonization distinction of the lifeworld, and the rationalization of politics as deliberation process and law. The paper argues that the double character of rationalization can be referred to as the dialectic of rationalization.

Anahtar kelimeler: Rasyonalleflme, Weber, Habermas, rasyonalite tipleri, bürokratikleflme, siyasetin bi- limselleflmesi, yaflam alan›n›n sömürgeleflmesi, makro sosyoloji