Prangos ferulacea (L.) Lindl. Bitkisinin Botanik Özellikleri, Geleneksel Kullanımı ve Biyolojik Aktivitesinin İncelenmesi: Sistematik Derleme

Investigation of Botanic Properties, Traditional Use and Biological Activity of Prangos ferulacea (L.) Lindl. Plant: Systematic Review

Özet

İnsanoğlu, var olduğu günden beri karşılaştıkları hastalıkların tedavisinde bitkileri sıklıkla kullanmış ve kullanmaya devam etmektedir. Günümüzde de hem geçmişte kullanılan tedavilerin yeniden ortaya çıkarılması hem de yeni araştırmalar neticesinde tedavi amaçlı kullanılan bitki sayısı devamlı bir artış göstermektedir. Kimyasal ilaç sektörünün gelişmesi bitkilerin ve bitkisel ürünlerin ikinci plana atılmasına sebep olmuşsa da bitkilerin hastalıkların tedavisindeki rolü yadsınamayacak bir gerçektir. Çaşır bitkisi (Prangos ferulacea (L.) Umbelliferae familyasına ait bir bitki olup, tıbbi ve besin olarak kullanımı çok eskilere dayanır. Besin olarak özellikle gövdesi kullanılır. Dünyanın pek çok ülkesinde halk hekimliğinde kullanılan çaşırın meyve ve köklerinden elde edilen ekstrelerinin sindirim bozukluğu, yara iyileşmesi, antispazmodik, iltihap önleyici, karminatif, antihelmintik, emoliyan ve kanamayı durdurma gibi birçok kullanıma sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca besin değerinin yüksek olması, insan sağlığı bakımından önemli olması, fitoterapide çok yönlü kullanım alanına ve toksik olmayan geri bildirimlere sahip olması nedeniyle de bitki dikkat çekmektedir. Bu derlemede de literatür taraması ile çaşır bitkisinin insan sağlığı açısından içerdiği yararlı kimyasal bileşenler başta olmak üzere bitkinin botanik özellikleri, geleneksel kullanımı ve biyolojik aktivitesinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ülkemizde çaşır bitkisi geniş bir yayılım göstermesine rağmen bitkiyle ilgili bilgiler ve araştırmalar üzücü derecede çok azdır. Hatta bu konuda yabancı kaynaklar daha fazladır. Bu yüzden özellikle bu bitkinin daha çok araştırılması ve bitkinin çeşitli organlarındaki ekstrelerinin etki mekanizmalarını tam olarak ortaya koyabilmek için yeni araştırmaların planlanarak yapılması önerilmektedir.

Abstract

Human beings have frequently using plants in the treatment of diseases since its existence. Today, the number of plants used for therapeutic purposes has been increasing continuously both as a result of the re-emergence of past treatments and as a result of new researches. Although the development of the chemical pharmaceutical sector has caused plants and herbal products to be put to a secondary level, the role of plants in the treatment of diseases is an undeniable fact. Çaşır (Prangos ferulacea (L.) ) which is a plant belonging to the family Umbelliferae, has been used for medical and nutritional purposes since very old. In particular, the stem of the plant is used as food. It has been stated that extracts obtained from the fruits and roots of çaşır which are used in folk medicine in many countries of the World has many uses such as dyspepsia, wound healing, antispazmodic, antiinflammatory, carminative, antihelminthic, emollient and haemostasia. In addition, the plant attracts attention due to its high nutritional value, importance for human health, versatile use in phytotherapy and nontoxic feedbacks. In this review, it was aimed to examine the botanical properties, traditional use and biological activity of the plant, especially the beneficial chemical components of çaşır plant in terms of human health. Unfortunately, the information and research about çaşır is too limited althouh it has a wide spreading area in Turkey. Even foreign literatures is more than Turkish ones on this topic. So we suggest that the researches on this plant should be planned to fully determine the effects mechanisms of the extracts from different parts of the plant.