“Akademik İlgi”den “Yurtseverlik Ajitasyonu”na: Yirminci Yüzyılın Başında Kürtlerde Ulusal Uyanışın İki Evresi

From “Scholarly Interest” to “Patriotic Agitation”: The two phases of national awakening in the Kurds at the dawn of the 20th century

Özet

Kürtler 20. yüzyılın başlarında, aydınların öncülük ettiği bir milli uyanış yaşamışlar; bu uyanışın “akademik ilgi” diye adlandırılan evresinde milletlerinin manevi değerleri olan dil, kültür, tarih, edebiyat ve geleneklerini öğrenmeye ve bunlar hakkında araştırma yapmaya merak salmışlardır. Zihniyet açısından Osmanlı ve ümmet düşüncesine bağlı olan Kürt aydınları, I. Dünya Savaşı’na kadar bir tür “Osmanlı Kürtçülüğü”nü dillendirmişlerdir. Savaş sonrasında ortaya çıkan yeni tarihsel koşulların da etkisiyle, bu aydınların yön verdiği kültürel ve edebi faaliyetlerin rengi, gitgide siyasal bir kıvama bürünmüştür. Bu, söylem olarak “yurtseverlik ajitasyonu”nun görülmeye başladığı evredir. Bu evrede kültürel ve edebi faaliyetler, artık yeni bir ulusal bilince ve kimliğe hizmet eder hale gelmiş, milli uyanış yönünü “kendisi için bir Kürtçülüğe” çevirmiştir.

Abstract

Kurds experienced a national awakening led by intellectuals at the beginning of the 20th century; in the so-called “scholarly interest” phase of this awakening they became curious about language, culture, history, literature and traditions, i.e., the intangible values, of their nation and aspired to conduct research on these. Kurdish intellectuals, bearing a mentality dependent on Ottomanism and the Ummah (Arabic for “community”) expressed a kind of “Ottoman Kurdishness” until the World War I. Under the influence of the new historical circumstances which emerged after the war, the color of the cultural and literary activities guided by these intellectuals has become increasingly political. This is the phase in which the discourse of “patriotic agitation” was first witnessed. In this phase, cultural and literary activities began to serve the purposes of the formation of a national consciousness and identity, and they have directed the movement of the national awakening towards “Kurdism for its own sake”.