Minhuların Osmanlı Elyazmalarındaki Rolü: Lâmiî Çelebi Evliyâ Tabakâtı Tercümesini Neden “Dipnot”landırdı?

The Role of Minhus in the Ottoman Manuscripts: Why Did Lâmiî Çelebi “Foot- note” to His Sufi Biographical Dictionary Translation?

Özet

Osmanlı elyazmalarındaki unsurlardan biri olan minhular/minhuvât (dipnotlar) hakkında bugüne kadar az da olsa çalışma yapıldı. Bu makale görece az araştırmanın olduğu bu unsur- lar hakkında belli bir örneğe yani Lâmiî Çelebi’nin Câmî’den çevirdiği evliyâ tabakâtı olan Fütûhu’l-Mücâhidîn li-Tervîhi Kulûbü’l-Müşâhidîn’deki minhulara odaklanacaktır. Makale ilk olarak bu kitabın ortaya çıktığı bağlamı tespit etmeye çalışacaktır. Bu çerçevede, Diyâr-ı Rûm’da özellikle 1500’lerden itibaren İslami bir okur kitlesinin ortaya çıktığını iddia edecek ve bu okur kitlesindeki temel unsurlarından birinin adına esnâf-ı askeriyye denilebilecek kesim oldu- ğunu öne sürecektir. Makale, Lâmiî’nin temelde eserler kaleme alırken bu kesimi hedefledi- ğinin altını çizdikten sonra bu makalenin asıl odağı olan evliyâ tabakâtına ve ondaki minhulara odaklanacaktır. Makale ilk olarak bu unsurların bizzat Lâmiî tarafından eklendiğini iddia edecek ve sonra da bu unsurları Lâmiî’nin tercümesine neden eklediği sorusuna geçecektir. Sonuçta makale Lâmiî’nin tercümesini hedef okuyucu kitlesi olan esnâf-ı askeriyyeye hazırla- mak için eklediğini ve minhuların (İslami) Osmanlı elyazmalarındaki “okuyucu-dostu” unsur- lar olarak düşünülebileceğini iddia edecektir.

Abstract

A little work has been done on the minhus/minhuvât (footnotes) that were one of the leading elements in the Ottoman manuscripts. As aware of this gap, this article will focus on a certain example, namely, the minhus in the Fütûhu’l-Mücâhidîn li-Tervîhi Kulûbü’l- Müşâhidîn that was Lâmiî Çelebi’s sufi biographical translation from Câmî. The article will first try to determine the context in which this book appeared. In this context, the article will claim that especially since the 1500s, an Islamic-oriented reading audience has emerged in Diyâr-ı Rûm, and the leading stratum of this reading audience was the ruling elites of the Ottoman Empire, ilmiyye, seyfiyye, kalemiyye and the household of the Sultans, i.e. esnâf-ı asker- iyye. Once the article underlines that Lâmiî was basically targeting this stratum of the reading audience when writing/translating his works, it will come to focus on the minhus in Lâmiî’s translation. The article will first claim that these elements were added by Lamiî himself, and then focus on the question of why he added these elements to the translation. In the end, the article will argue that Lamiî added these minhus because he wanted toprepare his transla- tion for his “target” reading audience, namely, esnâf-ı askeriyye. The article will also claims that minhus can also be considered as “reader-friendly” elements of the (Islamic) Ottoman manu- scripts.