ÇORUM SANCAĞINDA SALGIN HASTALIKLAR (1894- 1914)

Özet

Salgın hastalıklar, dünya üzerinde muhtelif zamanlarda etkili oldu. Etkilediği coğrafyalardan biri de Osmanlı topraklarıydı. 19. yüzyılın sonundan itibaren Osmanlı taşra teşkilatında Ankara vilayetine bağlı bir sancak statüsünde idare edilen Çorum’da sağlık teşkilatı zayıftı. Sancak merkezinde uzun yıllar sadece bir doktor sağlık sorunlarına çözüm aradı. Sancağa bağlı İskilip ve Sungurlu kazasında da durum aynıydı. Osmancık kazasında ise halk, bu imkândan da yoksundu. 19. yüzyılın sonunda birçok yerde kolera salgınları meydana geldi. Bu süreçte Çorum şehir merkezinde birkaç kolera vakası tespit edildiyse de hastalık salgına dönüşmedi. Ancak 20. yüzyılın başında meydana gelen salgından Çorum da etkilendi. Sancakta görülen diğer bir hastalık frengiydi. Hastalığa karşı kurumsal olarak tedbirler alınmaya çalışıldı. Fakat Frengi Hastanesinin açılışına yönelik sarf edilen çabalar sonuçsuz kaldı. Bazı mekanlar hastalıkların ortaya çıkması ve barındırılması açısından önem arz etmektedir. Bu yerlerden biri olan Çorum Hapishanesi, şehri çoğu zaman tifo başta olmak üzere bulaşıcı hastalıklarla tehdit etti. Çorum’da yine kızıl, çiçek ve difteri de zaman zaman ortaya çıktı. Önleyici tedbirler çerçevesinde çiçek ve difteri gibi hastalıklara karşı uygulanan aşılar, Çorum ve bağlı kazalarında da yapıldı. Bu çalışmada 1894 yılından Birinci Dünya Savaşı’nın başlangıcına kadar Çorum sancağı sınırlarında yaşayan halkın salgınlardan etkilenmesi ve bulaşıcı hastalıklara karşı uygulanan kurumsal tedbirler ele alınmaktadır.

Abstract

Epidemics have affected the world at various times. Oneof the regions that epidemics affected was the lands of the OttomanEmpire. From the end of the 19th century, the health system wasweak in Çorum, administered in the Ottoman provincial organiza tion as a sanjak under the province of Ankara. For many years, onlyone doctor sought remedies to the health problems in the center ofthe sanjak. The situation was the same in İskilip and Sungurlu, thedistricts linked to Sanjak. In Osmancık district, the public was alsodeprived of this opportunity. Cholera outbreaks occurred in manyplaces at the end of the 19th century. In this process, although sev eral cases of cholera were detected in Çorum city center, the dis ease did not turn into an epidemic. However, Çorum was also af- fected by the epidemic that occurred at the begin ning of the 20th century. Another disease seen inthe sanjak was syphilis. Institutional measureswere taken against the disease. But the efforts toopen the Syphilis Hospital were fruitless. Someplaces are important for the occurrence andspread of diseases. As one of these places, ÇorumPrison threatened the city with infectious dis eases, mainly typhoid fever. Scarlet fever, small pox, and diphtheria also appeared from time totime in Çorum. Within the framework of preven tive measures, vaccines against diseases such assmallpox and diphtheria were also made inÇorum and its linked districts. In this study, theeffects of epidemics on people living in the bor ders of Çorum sanjak and institutional measuresimplemented against diseases from 1894 to thebeginning of the First World War are handled.