SALTUK-NÂME'DE KİPLİK

Özet

Kip (mood), fiilin bildirdiği hareketin, oluş ve kılışın yansıtıldığını gösteren bir anlatım biçimi, kiplik (modality) ise fiilin hangi koşullar altında gerçekleştiğini bildiren; konuşmacının ruhsal durumunu, duygularını, niyetini, isteğini dile getiren anlamsal bir kategoridir. Kip nesnel, kiplik öznel bir tutumu yansıtır. Konuşucunun kendi ürettiği sözce karşısında tavır ve görüşlerinin semantik bir kategoride dil bilgiselleşmesi olarak tanımlanan kiplik, sözceleme öznesinin betimlenmesinde dikkati çeken bir ulamdır. Konuşur ve ifade arasındaki ilişki kiplik kategorisinde değerlendirilir. Kiplik; biçim birimi, sözlük birimi, söz dizimi ve vurgu vasıtasıyla işaretlenebilir. Saltuk-nâme, 13. yüzyıl alperenlerinden Sarı Saltuk’un menkıbevi hayatını, savaşlarını ve çeşitli kerametlerini konu alır. Sarı Saltuk, Anadolu ve Rumeli’nin fethi sırasında gazalara katılan, efsanevi bir Türk kahramanıdır. Saltuk-nâme, 15. yüzyılda yazılan ve hakkında birçok çalışma yapılan önemli bir eserdir. Saltuk-nâme’nin kiplik açısından değerlendirildiği bu çalışmada biçim birimi ögelerinden ekler; sözlük birimlerden zarflar, isimler ve fiiller; söz dizimi ögelerinden kalıplaşmış ifadeler, deyimler ve söylem birimleri işaretleyici olarak tespit edilmiştir.

Abstract

The modal is a semantic category that reflects the verb's action, occurrence, and behaviour, in order to express the speaker’s mental state, feelings, intentions, and/or wishes. It reflects an objective attitude, and the modality reflects a subjective perspective. Modality is the semantic grammaticalization of the speaker's attitudes and views against the utterance they produce, and thus constitutes a category unto itself. It moreover explores the relationship between a speaker and their utterance, and can be indicated via a morpheme, lexeme, syntax, or, emphasis. Saltuk-nâme was written in 15th century and has been widely researched. This particular study, we have set out to examine the manuscript in terms modality via suffixes/morphemes, adverbs, nouns, and verbs/lexemes - only to discover that it chiefly takes the form of stereotyped expressions, idioms, and discourse units.