“Balbal” Sözcüğüne Artsüremli Bir Bakış 1

Özet

Hun ve Göktürk dönemlerinden beri “balbal” sözcüğü kullanılmaktadır.Balbal Türk kültürünün önemli maddi miraslarındandır. Bugüne kadar balbalsözcüğünün gerçek anlamı tam olarak açıklanamamıştır. Sözcüğün MoğolcadanGenel Türkçeye geçtiği görüşü hakimdir. “Balbal” sözcüğünün herkesçe bilinenanlamının nasıl oluştuğu ve sözcüğün artsürem içerisindeki ses değişimleriçalışmamızın temelini oluşturmaktadır. Ses değişimlerini artsürem içindedeğerlendirdiğimiz “balbal” sözcüğünü etimolojik açıdan yeni bir okuma ileanlamlandırma önerisinde bulunuyoruz. Balbal sözcüğünün basit bir sözcükolmadığını, bir ikilemenin kalıplaşmasıyla ortaya çıktığını ve Genel Türkçeye sesdeğişimi olmadan Çuvaş lehçesinden geçmiş olduğunu belirtiyoruz. Buna bağlıolarak balbal sözcüğünün Genel Türkçede; “başbaş / baş-baş” şeklinde okunupanlamlandırılabileceğini ileri sürüyoruz. Bu sayede “balbal” sözcüğününanlamındaki bulanıklığın giderileceğine inanıyoruz. Sözcüğün Genel Türkçedeki“baş” sözcüğü ile yorumlanması, tarihi sözcüğün gerçek anlamınayaklaşılmasında bir adımdır. Etimolojik olarak incelenen sözcüğün, arkeoloji vetarih çalışmalarında da faydalı olmasını umuyoruz.

Abstract

The word “balbal” has been used since Hun and Göktürk eras. Balbal is one of the important concrete legacies of Turkish culture. Until now, the true meaning of the word balbal has not been fully explained. The idea that the word has passed from Mongolian to general Turkish is dominant. The main basis of this study isthat how the popular meaning of “balbal” has been formed and the word sound changes in diachronie. We suggest a sense of new reading and interpreting in terms of etymology for the word “balbal” which we peruse sound changes in diachronie. We state that it is not a simple word but a formation of reduplication and it has passed from Chuvash dialect to general Turkish without sound change. Consequently, we claim that the word balbal can be read and interpreted in the form of “başbaş” / “baş-baş” in general Turkish. In this way, we believe that the blur in the meaning of the word “balbal” will be vanished. The interpretation of the word “baş” in general Turkish is a step in approaching the real meaning of the historical word. We hope that the word we have studied in terms of etymology will also be useful in archeology and history studies.