Dergiler / Karadeniz Araştırmaları / 2021 / Cilt: 18 - Sayı: 71
İKİNCİ MEŞRUTİYET DÖNEMİ’NDE İTTİHATÇILARIN MİLLÎ BİRVAPUR İŞLETMESİ KURMAYA YÖNELİK TEŞEBBÜSÜ: İTTİHÂDSEYR U SEFÂ’İN ANONİM ŞİRKET-İ OSMÂNİYESİ
- Sayfa
- 627–651
- DOI
- —
Özet
Osmanlı Devleti’nin İkinci Meşrutiyet döneminde deniz ticaretinde aktif olarak yer almasını amaçlayan İttihat veTerakki Cemiyeti, ekonomi politikası gereğince millî şirketlerin kurulmasını teşvik ederken bizzat kendihimayesinde bir şirket kurma yoluna da gitmiştir. İttihâd Seyr u Sefâ’in Anonim Şirket-i Osmâniyesi, İttihatçılarınönde gelen isimlerinden Eyüp Sabri Bey’in de içlerinde yer aldığı bir kısım müteşebbis tarafından 1911 yılında250.000 Osmanlı lirası sermayeyle Selanik’te kurulmuştur. İlk vapuru olan İttihad’a, şirket faaliyete geçtikten kısasüre sonra Yunanistan tarafından Pire limanında el konulmuştur. İttihad vapuru Balkan Savaşları sonrasındageri alındıysa da I. Dünya Savaşı döneminde bu kez Karadeniz’de Ruslar tarafından ele geçirilmiştir. CumhuriyetTürkiye’sine de intikal eden şirket, Türk-Rum Nüfus Mübadelesi esnasında mübadillerin taşınmasında aktif rolüstlenmiştir. Bu çalışma İkinci Meşrutiyet Dönemi’nde İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin takip ettiği millî ekonomianlayışı çerçevesinde ve bizzat cemiyetin himayesinde kurulan bir denizcilik şirketinin, savaşların getirdiği ağırşartlardan nasıl etkilendiğini ve varlığını devam ettirmeye yönelik faaliyetlerini konu almaktadır. Çalışmamızdaulaştığımız bulgular ağırlıklı olarak; Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı belgeleri ile konu ile doğrudanalakalı telif ve tetkik eserlere dayandırılmıştır.
Abstract
The Ottoman Incorporated Company of İttihâd Seyr u Sefâ'in was founded in Thessaloniki in 1911 by a handful ofentrepreneurs. Among them was Eyüp Sabri Bey, a leading figure of the Ittihadists. Its first ferry, İttihad, wasseized by Greece at the port of Piraeus shortly after the company started commerce activities. Although theOttomans reclaimed İttihad after the Balkan Wars, it was later captured by the Russians in the Black Sea duringWorld War One. The company was eventually transferred over to the Republic of Turkey. It played an active rolein transporting refugees during the Turkish-Greek Population Exchange. This study tries to show how a maritimecompany – established within the frame of the concept of national economy concept by the Committee of Unionand Progress during the Second Constitutional Era, and under the patronage of Ottoman-Turkish society – wasimpacted by the challenging conditions caused by war, and how it managed to persevere against all odds. Thefindings we have reached are mainly based on documents from the Directorate of the State Archives and thecopyright and examination materials directly related to the subject.