Hanehalkı türü üzerinden öteki kadın öznellikleri ve yapılı çevre

Özet

Bu yazı, anne-eş rolünü üstlenen kadınların dışında, domestik mekanın oluşumuna aktif olarak katkı sağlayan öteki kadın aktörlerden yalnız yaşayan kadınların, yalnız annelerin ve evi paylaşan kadınların, bir başka deyişle marjinalleştirilmiş kadın öznelliklerinin hem yapılı çevreye yönelik ihtiyaç ve beklentilerini hem de potansiyel katkılarını ortaya koymayı hedefler. Kadınlığın topyekün bir cinsiyet kategorisi olarak değerlendirilmesinin; Türkiye de kadınların çoğunlukla ırk ya da din eksenli söz söyleme, direnç üretme üzerine yoğunlaşan pratiklerinin ötesinde, toplumu daha yatay kesen bir problem alanı olan kadınların barınma pratiklerine yönelir. Metin temelde iki bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm geçmişten günümüze marjinal olarak nitelenen hanehalklarının toplum içindeki konumuna, barınma pratiklerine ve İstanbul un bu bağlamdaki ayrıcalıklı konumuna odaklanırken, İkinci bölüm İstanbul da alternatif hanehalklarına mensup kadınlarla gerçekleştirilen ve derinlemesine görüşmelere dayanan alan araştırmasının bulgularını ortaya koyar. Günümüzde kadınların yaşamları boyunca çok sayıda farklı hanehalkı türü deneyimledikleri hesaba katıldığında, geleneksel normların dışında kalan marjinal hanehalkı türlerinin ihtiyaç ve beklentilerine yönelik farkındalık yaratmanın önemi bir kez daha ortaya çıkar. Böylesi bir farkındalığın çok amaçlı ve esnek kullanıma elverişli, daha nitelikli ve sofistike barınma biçim ve önerilerinin tartışılmasına; daha duyarlı yaşam çevrelerinin oluşumuna zemin hazırlama potansiyeli taşıdığı düşünülmektedir.

Abstract

This paper aims to put forward the potential contributions of the other female actors, in other words, marginalized female subjectivities, of women living alone, of single mothers, of homemates to the formation of the domestic space besides the ones that play the traditional mother-wife role. It is oriented towards dwelling practices of women which is a more horizontally-diving problem area of the society. The text has been structured into two parts. The first part focuses on the social positions and dwelling practices of households characterized as marginal from past to present, putting a special emphasis on the distinct demographic features of Istanbul; while the second part reveals the findings of research conducted with marginal female households in Istanbul. The research comprises in- depth interviews carried out with 10 women between the ages of 26 to 46, all having university degree and belonging to middle/high-middle income group, living in various districts of the city. Today, when the multiple household experiences of women during their life courses are considered, the importance of raising awareness for the needs and expectations of the marginal household categories which are outside the traditional norms comes along once more. Futhermore, such awareness can pave the way for the discussion of more qualified and sophisticated dwelling forms and practices which will enable a multi- purpose and flexible spatial use; thus, for the formation of a more sensitive living environment.