KAYA YÜZEYİ SERTLİĞİ İLE AYRIŞMA VE KAYA EROZYONUNUN TAHMİN EDİLMESİ: AVŞA ADASI GRANİT FORMASYONLARI ÜZERİNE BİR ÖRNEK ÇALIŞMA

Forecasting weathering and rock erosion through rock surface hardness: A case study on the Avşa Island granite formations

Özet

Kaya erozyonu ve onun şiddeti ayrışmanın şiddeti ile doğru orantılıdır. Ayrışmanın şiddetliolduğu kayalarda erozyon hızlı ve etkili olarak gelişme gösterir. Kaya yüzey sertliğindekideğişkenlik ise kayalardaki ayrışma seviyesinin göstergesidir. Ayrışmaya uğrayan kayalarda“Kaya yüzey sertliği” azalma yönünde değişim gösterir. Kaya yüzey sertliği Schmidt çekici ileölçülebilir ve sayısal olarak ifade edilebilir, sınıflandırılabilir.Bu çalışmada; Avşa Adası’nda (Marmara Denizi, Türkiye), Schmidt çekici kullanılarak GranitKaya yüzey sertliği ölçümü yapılması, sonuçların Avşa Adası için ayrışma ve erozyongöstergesi olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır.Avşa Adası granitlerinde, 100 farklı lokasyonda, Schmidt çekici kullanılarak kaya yüzeysertliği ölçümü yapılmıştır. Ölçüm verilerinin istatistiksel analizleri yapılmış, analizler ile eldeedilen yeni verilerin arazi kontrolleri gerçekleştirilmiştir. İlk sonuçlar; Avşa Adası için sertliktanımlamaları açısından sınıflandırılarak, aşınma derecesi ve erozyon potansiyeli göstergesiolarak değerlendirilmiştir.Sonuçlar Avşa Adası'nın Granit kayalarının 3 temel grup olarak sınıflandırılabileceğinigöstermektedir. Granitlerin % 40 ı “Sert” ve henüz şiddetli ayrışmaya uğramamış, erozyonakarşı dirençlidir. % 10 oranındaki 2. Grup; “Orta ve Zayıf” sertliktedir. %50 oranındaki 3. Grupgranitler ise “Çok Zayıf” olarak tanımlanmıştır. 3. Grup granitler şiddetli ayrışma ile deformeolan ve yüksek erozyon potansiyeline sahip kayalardır.

Abstract

Rock erosion and its severity are directly proportional to the severity weathering. Erosion develops rapidly and effectively in rocks where the weathering is severe. The variations in the rock surface hardness values are indication of the weathering level of rocks. Rock surface hardness values tend to decrease on the weathered rocks. Rock surface hardness itself can be measured and classified easily using a Schmidt hammer. The purpose of this study is to asses and analyse the rock hardness across Avşa Island (in the Marmara Sea, Turkey) using the Schmidt hammer methodology. Rock surface hardness measurements were made on Avşa Island granites at 100 different locations using the Schmidt hammer. A statistical analysis of the measurement data was carried out followed by field controls of the new data obtained from the analysis. The results were used to create a rock surface hardness classification for Avşa Island, and were also assessed as indicators of weathering rate and erosion potential. This new classification indicates that Avşa Island's Granite rocks can be segmented into 3 basic groups. 40% of the granites are "Hard", without serious weathering and resistant to erosion. The second group, represents 10% of the of Avşa Island's granite and is classified as "Medium to Weak". The remaining 50% Group 3 granites in the Avşa Island fall into the "Very weak" class. Group 3 granites are rocks deformed by weathering, and have high erosion potential.